1892’de gökbilimci Edward Emerson Barnard, Venüs’ün yakınında parlak bir yıldız gördüğünü sandı ama sonra yıldız ortadan kayboldu. Artık nedenini biliyor olabiliriz
Arizona’daki Grasslands Gözlemevi’ndeki teleskopla çekilen bir görüntü. “X”, EE Barnard’ın gizemli yıldızını gördüğü yerdir
Tüm zamanların en yetenekli astronomi gözlemcilerinden biri tarafından 1892’de tespit edilen ancak daha sonra kaybolduğu anlaşılan bir yıldız, tam da onun kaybettiği yerde yeniden bulundu.
Edward Emerson Barnard başarılı bir gökbilimciydi ve Galileo Galilei’nin ilk dördünü görmesinden neredeyse üç yüzyıl sonra, 1892’de Jüpiter’in beşinci uydusu Amalthea’yı keşfetmesiyle ünlüydü. Ancak birkaç hafta önce kendisini rahatsız eden esrarengiz bir gözlemde bulunmuştu. 1906 yılında bir dergide bu konuyla ilgili yayınladığı kısa makalenin başlığı “Açıklanamayan bir gözlem” idi.
Uyduları keşfetmeyi umarak teleskopunu o gezegene doğrulttuğu bir sabah Venüs’e yakın bir yıldız gördüğünü sanıyordu.
Daha sönük nesnelerin daha yüksek bir sayı aldığı gökbilimcilerin kullandığı ölçeğe göre parlaklığını 7. kadir olarak tahmin etti. Karanlık bir gecede gözleri iyi olan biri en fazla 6. kadir büyüklüğündeki yıldızları görebilir.
Barnard, yıldızı günün tek tam gökyüzü kataloğu olan Bonner Durchmusterung’da aradı. 9,5 kadir veya daha parlak olan tüm yıldızları listeliyordu, dolayısıyla onun 7’nci kadir yıldızının içinde olması gerekirdi ama değildi. Daha sonra tekrar gözlemlediğimizde gitmiş gibi görünüyordu. Bu konumun yakınında bulabildiği tek yıldız, 11. büyüklükte, yaklaşık yüz kat daha az parlak bir yıldızdı.
Büyük bir asteroit olabilir mi? Daha sonra “Başka yerlerdeki Ceres, Pallas, Juno ve Vesta değil” diye yazdı. Bazıları, daha sonra benzer bir konumda gördüğü 11. büyüklükteki yıldızın veya yakındaki başka bir yıldızın geçici olarak parlamış olabileceğini düşünüyordu. Diğerleri, Barnard’ın Venüs’ün teleskopundaki başıboş yansıması olan bir “hayalet” tarafından kandırıldığını iddia etti. Ancak gizem devam etti; ta ki Aralık 2024’te bir grup gökbilimci bu konunun temeline inmeye karar verene kadar.
Tim Hunter, “Haftada bir kez Asteroid Öğle Yemeği adı verilen Zoom toplantısında bundan bahsetmiştim” diyor.
Arizona’da yaşayan amatör bir gökbilimci ve Uluslararası Karanlık Gökyüzü Derneği’nin (şu anda DarkSky International) kurucu ortağı olan Hunter, çok geçmeden, önerilen tüm açıklamaları inceleyen bir grup amatör ve profesyonel gökbilimcinin parçası oldu. Her birini reddetmek için iyi nedenler buldular.
Arizona Üniversitesi’nde optik mühendisi olan grup üyesi Roger Ceragioli, Barnard’ın yaptığı gibi şafak vakti Venüs’e bakarak hayalet teorisini bir kez daha test etmeye karar verdiğinde pes etmek üzereydiler. Bunu, Barnard’ın kullanmış olabileceğine benzer eski bir mercekle donatılmış bir teleskop kullanarak yaptı. Bir sürprizle karşı karşıyaydı.
Ceragioli, Venüs’ün gökyüzünde Barnard’ın 1892’de gözlemlediği konumda olmasa da “hemen alanda bir yıldız gördüm” diyor. Şafakta görülebilmesi için oldukça parlak olması gerektiğini düşündü. Ancak bilgisayarındaki yıldız haritası ona bunun aslında yalnızca 8’inci büyüklükte, nispeten sönük olduğunu söylüyordu.
Grup, Barnard’ın da benzer bir şey yaşadığı sonucuna vardı. Bu, gördüğüne inandığı 7. büyüklükteki yıldızın aslında daha sonra bölgede belgelenen ve sabah ışığında olduğundan daha parlak görünen 11. büyüklükteki yıldız olduğunu gösteriyor. Barnard, Kaliforniya’daki Hamilton Dağı’ndaki Lick Gözlemevi’nin 36 inçlik teleskopu için nispeten yeniydi ve bu teleskopla Venüs’ün yanındaki yıldızı görüyordu ve görüş alanında onu karşılaştırabileceği bilinen parlaklıkta başka yıldız yoktu.
Ceragioli, Barnard’ın hatasının affedilebilir olduğunu, bir yıldızın parlaklığını gözle belirlemenin Barnard’ın zamanında sadece değişken yıldızlar üzerinde çalışan gökbilimciler tarafından geliştirilen ve Barnard’ın asla yapmadığı özel bir beceri olduğunu belirtiyor.
Hunter da gökbilimcinin itibarının hâlâ “oldukça mükemmel olduğunu düşünüyor. Hepimiz büyük bir Barnard hayranıyız. Bu oldukça küçük bir hata.”
