14.400 yıl önce ölen bir kurdun içine gizlenmiş bir parça yünlü gergedan eti, son buzul döneminin en ikonik megafauna türlerinden birinin neden neslinin tükendiğine dair anlayışımızı geliştiren genetik bilgi sağladı.
Yünlü gergedan son buzul döneminin simgelerinden biriydi
14.400 yıl önce ölen bir kurt yavrusunun midesinde bulunan küçük bir et parçasından yeniden oluşturulan genom, yünlü gergedanların yok olma tehlikesiyle karşı karşıya olsalar bile hâlâ genetik olarak sağlıklı olduklarını gösteriyor.
Rusya’nın kuzeyindeki Tumat kasabası yakınlarındaki bir bölgede genç bir dişi kurt yavrusunun nasıl öldüğünü hiç kimse bilemeyecek. Ancak büyük olasılıkla kendisi ve Tumat Yavruları olarak bilinen kız kardeşi, yakın zamanda yünlü bir gergedanın etiyle beslenmişlerdi (Coelodonta antiquitatis) inleri çöktüğünde anneleri tarafından, kardeşleri 14.400 yıl boyunca donmuş toprakta gömüldü.
Yavrulardan ilki 2011’de, ikincisi ise 2015’te bölgede bulundu. Yavrulardan birinin mide içeriğinin incelenmesi sonucunda bir parça yünlü gergedan eti ortaya çıktı.
Parçayı inceleyen ekibin bir üyesi olan İsveç’teki Stockholm Üniversitesi’nden Edana Lord, parçanın “biraz tüylü bir kuru et parçasına” benzediğini söylüyor.
Lord, “Üzerinde hâlâ kıllar vardı ve bu oldukça sıra dışı bir durumdu” diyor.
Parçanın neredeyse mucizevi ve yok denecek kadar nadir bir dizi tesadüfle korunduğunu söylüyor.
Lord, “Bizim için, binlerce yıl sonra, güzelce korunmuş bu mumyalanmış kurt yavrularını ortaya çıkarmak, mide içeriklerine bakmak ve daha sonra tamamen farklı bir türe ışık tutan bu yünlü gergedan dokusu parçasını bulmak çok benzersiz ve harika” diyor.
Yünlü gergedan eti yiyen Tumat kurt yavrusu
Lord ve meslektaşları bu parçadan yünlü gergedanın genomunu yeniden oluşturmayı başardılar ve onun DNA’sında akraba çiftleşmesi belirtisi olmayan bir dişi olduğunu belirlediler.
Bu bulgunun çok önemli olduğunu, çünkü türün yalnızca birkaç yüzyıl sonra neslinin tükendiğini ve bilim adamlarının ilk defa, yok olma tarihine bu kadar yakın bir zamanda yünlü bir gergedandan genetik materyal elde ettiğini söylüyor.
Tüylü gergedanın neslinin tükenmesine neyin yol açtığı uzun zamandır tartışılıyor: İnsanların avlanma baskısı, iklim değişikliği ya da sadece akraba çiftleşmesinin türün artık gelişememesi anlamına gelmesi.
Ekibin bir diğer üyesi, yine Stockholm Üniversitesi’nden Love Dalén, parçadaki kürkün sarımsı renkte olması nedeniyle, DNA çalışması yapılana kadar bunun bir mağara aslanının kalıntıları olduğunun düşünüldüğünü söylüyor (Panthera spelaeası).
Dalén, “Bildiğim kadarıyla mide içeriği örneğinden tüm antik genomu sıralamak daha önce hiç yapılmamıştı” diyor.
Ekibin bu yeni genomu, biri yaklaşık 18.000 yaşında, diğeri en az 49.000 yaşında olan diğer iki yünlü gergedan genomuyla karşılaştırdığını ve zaman içinde genetik çeşitlilikte veya akrabalı çiftleşme düzeylerinde herhangi bir değişiklik bulamadığını söyledi.
Dalén, “Nüfusta bir azalma olsaydı, ‘mide gergedanında’ daha düşük çeşitlilik ve daha yüksek akraba çiftleşmesi görürdük” diyor.
Bunun yerine ekip, yok oluşun en olası nedeninin, yünlü gergedanın yaşam alanında dramatik değişikliklere yol açabilecek olan Bølling-Allerød yıldızlararası dönemi olarak adlandırılan, 14.700 ila 12.900 yıl önce yaşanan hızlı iklimsel ısınma dönemi olduğunu söylüyor.
