Modeller, Atlantik Meridyonel Devrilme Sirkülasyonu zayıfladıkça Körfez Akıntısının kuzeye doğru sürükleneceğini gösteriyor. Bunun zaten gerçekleştiğine dair işaretler var ve daha ani bir değişim, daha şiddetli iklim etkileri konusunda uyarıda bulunabilir
Gulf Stream okyanus akıntısı, Meksika Körfezi’nden ABD’nin doğu kıyısına kadar sıcak su taşıyor
Gulf Stream’in kademeli olarak kuzeye doğru kayması, Avrupa’yı sıcak tutan akıntı sisteminin zayıflamakta olduğuna dair daha fazla kanıt sağladı. Dahası, modelleme, Körfez Akıntısı’ndaki herhangi bir ani değişimin, okyanus akıntısında yakın zamanda felaketle sonuçlanacak bir çöküşün sinyalini verebileceğini öne sürüyor.
Atlantik Meridyonel Devrilme Sirkülasyonu (AMOC), sıcak, tuzlu yüzey suyunun tropiklerden kuzeybatı Avrupa’ya akışıdır, burada soğuyup batarak okyanus tabanı boyunca güneye geri döner. Bu dolaşımın Meksika Körfezi’nden ABD’nin doğu kıyısına, doğuya Atlantik’e saptığı Kuzey Carolina’ya kadar uzanan kısmına Körfez Akıntısı adı veriliyor.
Grönland buz tabakasının erimesi, tatlı suyun Kuzey Atlantik’e dökülmesi, yoğun, tuzlu AMOC suyunun seyrelmesi ve batma ve güneye doğru akma hızını yavaşlatması nedeniyle AMOC’nin gücünü kaybetmesi bekleniyor. Bazı araştırmalar bunun zaten gerçekleştiğini öne sürüyor, ancak bilim adamlarının elinde doğrudan bir kanıt yok.
Şimdi, her ikisi de Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nden René van Westen ve Henk Dijkstra tarafından yapılan bir modelleme çalışması, zayıflayan bir AMOC’nin Gulf Stream’in yolunu değiştireceğini ve böylece Atlantik’e sapmadan önce ABD sahilini daha kuzeyde takip edeceğini gösterdi.
Üstelik çalışma, uydu verilerine göre Gulf Stream’in 30 yılda yaklaşık 50 kilometre kuzeye doğru kaydığını ortaya koyuyor.
Van Westen, “Bu ölçebileceğimiz bir şey” diyor. “Dolayısıyla bu, AMOC’nin gerçekten zayıfladığını yansıtıyor olabilir.”
AMOC akış hızını tarihi deniz sıcaklıklarına dayanarak tahmin eden yeniden yapılandırmalar, akışın 1950’den bu yana yüzde 15 oranında zayıfladığını gösteriyor. Ancak gerçek akış, 2004’ten bu yana yalnızca demirli araçlarla izleniyor; gözlemlenen değişikliklerin doğal dalgalanmalar mı yoksa bir eğilim mi olduğunu söylemeye yetecek kadar uzun değil.
Van Westen, “Bu nedenle Gulf Stream yolu gibi alternatif yaklaşımlar bulmaya çalışıyoruz” diyor.
Çalışmadaki model, dünyayı tipik 100 kilometrelik pikseller yerine 10 kilometrelik piksellerle temsil ediyor ve araştırmacıların Gulf Stream’in su kütleleri taşıdığı çıkıntıyı takip etmesine olanak tanıyor.
AMOC’nin kollarından biri olan ve deniz tabanı boyunca soğuk, tuzlu suyu güneye taşıyan Derin Batı Sınır Akıntısı nedeniyle çıkıntının yolu değişiyor. Bu akıntı normalde Körfez Akıntısı altında Kuzey Amerika kıyılarından aşağı doğru akar ve onu güneye doğru çeker. AMOC zayıfladıkça Derin Batı Sınır Akıntısı da zayıflıyor ve Körfez Akıntısı’nın eğrisi yavaş yavaş kuzeye doğru kayıyor.
Ancak simülasyonun geleceğine 392 yıl kala Gulf Stream sadece iki yılda 200 kilometreden fazla kuzeye sıçradı. Bundan yirmi beş yıl sonra AMOC çöktü. Önceki araştırmalar böyle bir çöküşün Avrupa’yı büyük ölçüde soğutacağını göstermişti; Londra -20°C’ye (-4°F) kadar soğuk ani dönemler görebilir ve Oslo, Norveç -48°C’ye (-54°F) ulaşabilir.
Modelleme, AMOC’nin 400 yıl içinde çökeceğini öngörmeyen idealize edilmiş bir senaryodur. Ancak Gulf Stream’deki ani bir değişimin, AMOC’nin kapanmasının yaklaştığının erken uyarısı olabileceğini öne sürüyor; bildiğimiz tek ön gösterge bu. Bu noktada AMOC’nin çöküşünü önlemek için çok geç olabilir ancak Avrupa, evleri yalıtarak ve yiyecek yetiştirmek için daha güneyde yerler bularak hazırlık yapabilir.
Van Westen, “Artık gerçekten sönen çok uygun bir erken uyarı göstergesi var” diyor. “Bunu çok kolay ölçebilirsin.”
Ancak gerçek dünyada Gulf Stream değişiminden ne kadar süre sonra AMOC’un çökebileceği belli değil. AMOC’nin ne zaman kapanabileceğine dair tahminler onlarca yıldan yüzyıllara kadar uzanıyor.
ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi’nden emekli bir oşinograf olan Dan Seidov, Grönland’dan gelen tatlı suyun AMOC’ye modelin varsaydığından farklı bir hızda ve farklı bir yerde “hortumla” ulaşabileceği konusunda uyarıyor.
“Bunun nasıl, ne zaman ve neden gerçekleşip gerçekleşmeyeceği büyük sorudur” diyor. “Eğer modelde öngörüldüğü gibi gerçekleşirse, Gulf Stream bir öncü olabilir ve bir uyarı sinyali verebilir.”
Almanya’daki Potsdam Üniversitesi’nden Stefan Rahmstorf, ani değişim ile AMOC’nin çöküşü arasındaki bağlantının diğer modellerle desteklenmesi gerekse de bu çalışmanın AMOC’nin zaten yavaşladığına dair daha fazla kanıt sağladığını söylüyor.
“Bu yavaşlama küresel ısınma senaryolarından daha erken gerçekleşiyor” diyor. “İklim modelleri sorunu ve dolayısıyla potansiyel olarak AMOC’nin taşma noktasına ne kadar sürede ulaşılacağını hafife alıyor gibi görünüyor.”
