Her gün multivitamin almak yaşlanma hızını biraz yavaşlatabilir ancak bunun sağlığımızla ne ölçüde alakalı olduğu belirsizdir.
Sağlık bilincine sahip insanlar multivitamin almayı tercih edebilir ancak jüri bunların faydalarını değerlendiremedi
Günlük multivitamin ve mineral dozunun 60 yaşın üzerindeki kişilerde bilişsel gerilemeyi biraz yavaşlattığı zaten gösterildi. Şimdi, bu tür takviyelerin genel olarak yaşlanmayı da yavaşlatabileceği görülüyor.
Ancak bu bulgu yaşlanmanın dolaylı ölçümüne dayanıyordu, dolayısıyla bunun sağlık yararları açısından ne anlama geldiği kesin değil. Harvard Üniversitesi’nden Howard Sesso, henüz tüm yaşlı yetişkinlere multivitamin almanın tavsiye edilebileceği bir noktada olmadığımızı söylüyor. Bununla birlikte, çok az riskle birlikte en azından küçük faydalar da olabilir. “Şu ana kadar günlük multivitaminlerin tespit ettiğimiz hiçbir zararlı etkisi olmadı” diyor.
Geçmişte tek tek vitamin almanın çeşitli faydaları olabileceği iddia edilirdi ancak artık bunun zararlı da olabileceğini biliyoruz. Örneğin fazla A vitamini almak kemikleri zayıflatabilir, fazla B3 vitamini karaciğere zarar verebilir, fazla B6 vitamini ise kol ve bacaklarda his kaybına yol açabilir. Birleşik Krallık’taki sağlık hizmetlerinin herkesin almasını önerdiği tek vitamin D vitaminidir ve genellikle sadece kışın alınır.
Bu çalışmada kullanılan Centrum Silver gibi multivitamin ve mineral takviyeleri genellikle önerilen günlük dozlara yakın düzeyler içerir. Sesso, “Çok yüksek dozda doz kullanmıyorsunuz” diyor.
Potansiyel faydaları hakkında daha fazla bilgi edinmek için Sesso ve meslektaşları, yaş ortalaması 70 olan 1000 katılımcıyı takviye veya plasebo almaları için rastgele atadı. Çalışmada yer almayan Los Angeles Kaliforniya Üniversitesi’nden Steve Horvath, “Bu çok titiz, randomize kontrollü bir çalışmaydı; çift-kör, plasebo kontrollü” diyor. “Bu tek başına onu, kafa karıştırıcı faktörlerle dolu gözlemsel verilere dayanan çoğu ek literatürden ayırıyor.”
Katılımcılardan çalışmanın başlangıcında, bir yıl sonra ve iki yıl sonra kan örnekleri alındı. Daha sonra kanlarındaki bağışıklık hücrelerinin DNA’sı, genomdaki belirli bölgelerde epigenetik belirteçlerin (DNA’ya eklenen kimyasal etiketler) varlığını veya yokluğunu araştırmak için analiz edildi.
Epigenetik belirteçlerin kalıpları insanlar yaşlandıkça öngörülebilir bir şekilde değişiyor ve araştırmacıların kan testlerinden kabaca kaç yaşında olduklarını tahmin etmelerine olanak tanıyor. Bu türden bir dizi farklı epigenetik saat geliştirildi ve bunlar, genomun hangi bölgelerine baktıklarına bağlı olarak değişiklik gösteriyor.
Sesso’nun ekibi beş epigenetik saat kullandı; bunların hepsi multivitamin alan kişilerin plasebo alanlara göre biraz daha az yaşlandığını öne sürdü, ancak sonuçlar saatlerden yalnızca ikisi için anlamlıydı. Epigenetik saatler geliştiren Horvath, “İstatistiksel olarak anlamlı sonuçlar, diğer grupların uzun ömürlülük müdahalelerini değerlendirmede en güvenilir ve hassas olduğunu gösterdiği ikinci nesil saatler içindi” diyor.
Horvath, birinci nesil saatlerin bir kişinin yaşını tahmin etmede iyi olduğunu ancak baktıkları epigenetik belirteçlerin çoğunun doğrudan sağlıkla ilgili olmadığını söylüyor. İkinci nesil saatler, kötüleşen sağlık ve ölüm riskiyle bağlantılı belirteçlere dayanıyor. “Ancak etki boyutlarının mütevazı olduğunu belirtmeliyim” diyor. “Bu bir gençlik çeşmesi değil.”
New York’taki Columbia Üniversitesi’nden Daniel Belsky, “Araştırma katılımcılarında müdahaleden önce gözlemlenen varyasyona kıyasla fark çok küçüktü” diyor.
Araştırmacılar buldukları epigenetik saatlerdeki yavaşlamanın iki yıllık süre içerisinde yaklaşık dört aya eşdeğer olduğunu iddia ediyor ancak bu yanıltıcı olabilir. Belsky, epigenetik saatlerle ilgili pek çok sorundan birinin, aynı büyüklükteki bir yavaşlamanın normal zamana nasıl yansıyacağına ilişkin tahminlerin kendi aralarında büyük farklılıklar göstermesi olduğunu söylüyor.
Sesso, bu epigenetik önlemlerin insan sağlığı açısından ne anlama geldiğinin net olmadığını kabul ediyor. “Dört aylık biyolojik yaşlanmanın iyileşmesini klinik olarak nasıl tercüme edeceğimizi bilmiyoruz” diyor.
Katılımcıların çoğu Avrupa kökenliydi, dolayısıyla epigenetik yaşlanmadaki bu hafif yavaşlamanın Avrupalı olmayan insanlarda mı yoksa genç bireylerde mi gerçekleşeceği de belli değil. Aynı sonuçların diğer multivitamin türlerinde de ortaya çıkıp çıkmayacağını veya iki yıldan daha uzun süre devam edip etmeyeceğini de bilmiyoruz.
Artık sona eren çalışma aynı zamanda kakao ekstraktlarının etkilerini de değerlendirdi; bazı katılımcılar bunları multivitaminlere ek olarak veya plasebo yerine aldı. Kakao ekstraktlarının epigenetik saatlerin hiçbiri üzerinde önemli bir etkisi yoktu.
