Jüpiter’in uydusu Io’daki beş yanardağ aynı anda patlayarak yüzeye akıllara durgunluk verecek miktarda lav püskürttü ve bize altında ne olabileceğine dair ipuçları verdi.
Galileo uzay aracı tarafından fotoğraflanan Io’daki volkanik patlama
Jüpiter’in uydusu Io’daki beş volkan bir anda lav felaketiyle patladı. Bu, muhtemelen hepsinin aynı yeraltı magma ağına bağlı olduğu anlamına gelir ve bu da Io’nun içindeki gizemin çözülmesine yardımcı olacaktır.
2024’ün sonunda, NASA’nın Juno uzay aracı aracılığıyla Io’yu izleyen araştırmacılar, güney kutbu yakınında alışılmadık derecede büyük bir lav akışı gördü. Utah’taki Brigham Young Üniversitesi’nden Jani Radebaugh, “Devasa bir patlama ve lav akışı vardı ve ilk gözümüze çarpan da bu oldu, ancak ikinci bakışta tüm diğer sıcak noktalar da aydınlandı” diyor. “O kadar çok magma var ki aklımızı tam olarak kavrayamıyoruz.”
Patlayan lav yaklaşık 65.000 kilometrekarelik bir alanı kapladı ve daha önce Io’da tespit edilen herhangi bir patlamadan daha fazla enerji açığa çıkardı. Radebaugh, “Bu özelliklerden birinin kenarında duran resimde, soğuk olan vadi aniden bütünüyle bir lav gölüyle doluyor. Doldukça dönüp omzunuzun üzerinden bakıyorsunuz ve yerde başka bir devasa çatlak açılıyor ve tam aynı anda lavla doluyor” diyor. “Korkunç olurdu ve çok güzel olurdu.”
Ancak soru, tüm bu magmanın nereden geldiğidir; Io’nun iç yapısı hakkında çok az şey biliyoruz, bu yüzden cevaplaması zor. Önceki çalışmalar, araştırmacıların uzun süredir devam eden beklentilerinin aksine, Io’nun kabuğunun altında küresel bir magma okyanusunun bulunmadığını göstermişti; dolayısıyla bu kadar magmanın bir anda yüzeye nasıl fırlayabileceği belli değil.
Radebaugh ve meslektaşları, bir tür magma süngerinin yüzeyin devasa bölgelerinin altında bulunabileceğini, lavla dolan ve daha sonra onu sıcak noktalardan dışarı fırlatan birbirine bağlı bir gözenek ağı oluşturabileceğini öne sürüyorlar. Ancak bunu doğrulamak için daha fazla gözleme ihtiyacımız olacak ve Juno’nun Io’dan uzaklaşması nedeniyle bunları yakın zamanda elde etmemiz pek mümkün değil.
Io’nun küçük boyutuna rağmen (Dünya’nın ayından sadece biraz daha büyüktür), bu patlamaların aşırı doğası onları Dünya’daki volkanik olaylara benzetmektedir. Radebaugh, “Bu aslında Dünya’nın çok daha sıcak ve daha aktif olduğu ilk dönemlere benziyor, dolayısıyla Io bize geçmişimiz hakkında çok şey anlatabilir” diyor. Bu son derece güçlü patlamalar dizisinin kaynağı şimdilik bir bilmece olarak kalsa da, çözüldüğünde kendi hikayemizin bir bölümünü doldurmaya yardımcı olabilir.
