CEİD

Bu proje Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir.

TÜRKİYE'DE KATILIMCI DEMOKRASİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ:
TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİNİN İZLENMESİ PROJESİ

Centaurus A mercek altında: Plazma simülasyonları kara delik jetlerinin gizemli parlak kenarlarını yeniden üretiyor

Yaklaşık 12 milyon ışıkyılı uzaklıkta, Centaurus A galaksisinin süper kütleli kara deliği, neredeyse ışık hızında iki devasa plazma jetini uzaya fırlatıyor. Bu sözde jetler kenarlarında merkeze göre daha parlaktır. Bunun nedeni daha önce belirsizdi ancak şimdi Würzburg Üniversitesi Astronomi Kürsüsü’nden bir ekip tarafından açıklandı. Araştırma dergide yayınlandı Astronomi ve Astrofizik.

Centaurus A, Dünya’ya en yakın aktif galaksidir ve kara deliği güneşimizden yaklaşık 60 milyon kat daha büyüktür. Tam da bu kadar yakın olması nedeniyle astrofizikçiler jetlerini olağanüstü ayrıntılarla gözlemleyebiliyorlar. Bu nedenle galaksi, evrendeki en ekstrem koşulların incelenmesi için eşsiz bir laboratuvar görevi görüyor.

Centaurus A’nın kenarları neden parlıyor?

Prensip olarak bir jetin merkezinde en parlak olması gerekir. Ancak Olay Ufku Teleskobu (EHT) ile yapılan gözlemler bunun tersini gösteriyor: Erboğa A’da parlayan şey esas olarak kenarlardır. Bu olgu onlarca yıldır araştırmacıları meşgul ediyor.

Würzburg ekibi artık jetlerin yapıldığı plazmanın (iyonize gaz) davranışına ilişkin bir açıklama buldu. Jetin son derece güçlü manyetik alanlarında, hızlı elektronlar alan çizgileri boyunca hareket eder. Bu onların ışık yayma şeklini değiştirir: parlaklıkları manyetik alanın yönüne bağlıdır. Jetteki manyetik alan karmaşık bir yapıya sahip olduğundan, parlak kenarlar ve nispeten karanlık bir çekirdek oluşturulur; tam olarak EHT’de gözlemlenen model.

Astronomi Kürsüsü’nde yüksek lisans öğrencisi ve çalışmanın baş yazarı Felix Glaser, “Cen A, göreceli jetlerin fiziğine en yakın penceremizdir” dedi. “Plazma bilgili modelimizin gözlemlenen kenar parlaklığını yeniden üretmesi, temeldeki fiziğin önemli bir parçasını yakaladığımızı gösteriyor. Bu süreçler Cen A’ya özgü olmayabilir ancak evrendeki göreli jetlerde yaygın olabilir.”

Minik parçacıklar, muazzam etki

Özellikle heyecan verici olan şey, simülasyonların çok küçük parçacık ölçeğindeki süreçleri birkaç ışık günü boyunca uzanan yapılarla birleştirmesidir. Yalnızca parlak kenar yapısını yeniden oluşturmakla kalmıyor, aynı zamanda 1,3 milimetre dalga boyunda çekilen EHT görüntüleri ile de son derece iyi uyum sağlıyor.

Hesaplamalı Astrofizik Grubu lideri Dr. Christian Fromm, “Gerçekten şaşırtıcı olan, mikroskobik plazma etkilerinin çok daha büyük ölçeklerdeki yapıları şekillendirebilmesidir” dedi. “Gelecekteki gözlemler, bu plazma imzalarının daha da fazlasını ortaya çıkaracak, bu da gerçekçi plazma fiziğini bugünkü modellerimize dahil etmemizi ve göreceli plazmanın oldukça doğrusal olmayan etkilerini daha fazla araştırmayı giderek daha önemli hale getirecek.”

Bu nedenle çalışma, kara deliklerin parçacıkları muazzam enerjilere nasıl hızlandırdığını ve bu süreçte hangi radyasyonun üretildiğini anlamamıza yardımcı oluyor. Bu aynı zamanda gözlemleri, simülasyonları ve plazma fiziğini birleştiren DFG Araştırma Birimi “Aktif Galaksilerdeki Göreli Jetler” (FOR 5195) çalışmasının bir örneğidir.

Araştırma birimi sözcüsü profesör Matthias Kadler, “Bu sonuç, DFG Araştırma Birimimiz ‘Aktif Galaksilerdeki Göreli Jetler’ (FOR 5195) kapsamında neyi başarmayı hedeflediğimizi tam olarak gösteriyor” dedi. “Yüksek çözünürlüklü gözlemler, sayısal simülasyonlar ve plazma fiziği alanındaki uzmanlığı bir araya getirerek, kara deliklerin nasıl güçlü jetler fırlattığını ve bu jetlerin gözlemlediğimiz radyasyonu nasıl ürettiğini anlama yolunda ilerleme kaydediyoruz. Yeni çalışma, bu yaklaşımın mükemmel bir örneğidir.”

Gelecek için daha iyi teleskoplar

Kara delik jetlerine yönelik araştırmalar yeni bir döneme giriyor. Zugspitze’de kurulması planlanan Wetterstein Milimetre Teleskobu da dahil olmak üzere yeni milimetre teleskopları, gözlemleri önemli ölçüde daha keskin hale getirecek. Yeni nesil Çok Büyük Dizi ve Kilometre Kare Dizisi gibi büyük projeler de gelecekte daha ayrıntılı bilgiler sağlayacak.

Würzburg Üniversitesi Astronomi Kürsüsü sahibi profesör Karl Mannheim, “Bir kara delik ve bir füzyon reaktörü kulağa tamamen farklı dünyalar gibi gelebilir; ancak her ikisi de plazma fiziği tarafından yönetiliyor” diyor. “Centaurus A’da, Dünya’da yaratılamayan koşullar altında plazmayı inceleyebiliyoruz. Bu bilgiler yalnızca evreni anlamamıza yardımcı olmakla kalmıyor, aynı zamanda gelecekteki füzyon enerjisinin gelişimine de katkıda bulunabilir.”

Çalışma, evrenin en güçlü parçacık hızlandırıcılarına ilişkin anlayışımızı geliştirecek yeni nesil modellerin önünü açıyor.

Bu hikayenin arkasında kim var?

Gaby Clark

Gaby Clark

İngilizce Yüksek Lisans, 2021’den beri yüksek öğrenim ve sağlık içeriğinde deneyime sahip metin editörü. Güvenilir bilim haberlerine adanmıştır.

Tam profil →

Robert Egan

Robert Egan

Matematiksel biyoloji alanında lisans, yaratıcı yazarlıkta yüksek lisans. Bilim ve dil üzerine eşsiz bakış açılarıyla çok seyahat ettim.

Tam profil →

Yorum yapın