Çömlekçilik stilleri Neolitik Avrupa’da sosyal karmaşıklığa giden zıt yolları ortaya koyuyor

Toplumsal değişimler doğrusal bir yol izlemez; bu aynı zamanda yaklaşık 8.000 ila 4.000 yıl önceki Neolitik Avrupa için de geçerlidir. Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi’nden (NASU) ve Almanya’daki Leibniz-Zentrum für Archäologie’den (LEIZA) iki araştırmacı, bu dinamikleri yönlendiren faktörleri inceledi. Matematiksel bir model kullanarak nüfus büyüklüğü, üretim kapasitesi ve bilgi alışverişi arasındaki etkileşimi analiz ettiler.

Artan ve azalan karmaşıklığın yinelenen aşamaları sosyal döngüler olarak bilinir. Peki bu döngüleri tetikleyen şey nedir? Peki arkeolojik kanıtlarla nasıl tespit edilebilirler?

Bu sorular, Ukrayna NAS Arkeoloji Enstitüsü’nde kıdemli araştırmacı olan Dr. Aleksandr Diachenko ve LEIZA Tarih Öncesi Bölümü başkan yardımcısı ve Almanya Mainz Johannes Gutenberg Üniversitesi’nde yardımcı profesör olan Dr. Detlef Gronenborn tarafından yürütülen bir çalışmanın temelini oluşturmaktadır.

“Arkeolojik zaman serilerinde sosyal dinamikler sinyalleri: Kültürel aktarım ve üretim önyargıları topluluk çeşitliliğini nasıl şekillendiriyor” başlıklı çalışmaları bu soruları derinlemesine inceliyor.

Bulgular, çömlekçilik stillerinin zaman serilerinin sosyal dinamiklere dair değerli bilgiler sağlayabileceğini göstermektedir.

Araştırma dergide yayınlandı PLOS Bir.

Çömlekçilik toplumsal değişimi yansıtıyor

Araştırmacılar, araştırmaları için genellikle büyük miktarlarda ve uzun süreler boyunca korunan bir malzeme olan çömlekçiliğe odaklandılar. Bu veri kümelerindeki şekil ve dekorasyondaki farklılıklar, bunları üreten toplumlardaki değişimler hakkında ipuçları sağlayabilir. Araştırmacılar algoritmalarını Almanya ve Ukrayna’dan gelen binlerce çömlek parçası üzerinde test etti.

Diachenko, “Çömlek üretiminin organizasyonu ve yoğunluğunun dekorasyon stillerinin sayısını nasıl etkileyebileceğini açıklamak için matematiksel bir model geliştirdik. Ayrıca model, çanak çömlek stillerinin insan bilgi alışverişi ve nüfus artışı yoluyla nasıl geliştiğini ortaya koyuyor” diye açıklıyor.

İki bölge, karmaşık gelişmeler

İki ampirik arkeolojik vaka çalışması bu dinamikleri göstermektedir: Biri yaklaşık 7.000 yıl önce Doğrusal Çömlekçilik Kültürü ile ilişkili güneybatı Almanya’dan gelen çömlekleri incelerken, diğeri yaklaşık 6.000 yıl önce Batı Trypillia Kültürü’nden Orta Ukrayna’daki buluntulara odaklanmaktadır. Her iki durumda da, hızlı nüfus artışı aşamalarını düşüş takip etti; Neolitik Avrupa’nın ilk tarım toplumlarında gözlemlenen tipik bir model.

Ancak altta yatan sosyal davranış iki bölge arasında farklılık gösteriyordu. Güneybatı Almanya’da artan toplumsal karmaşıklığa başlangıçta çömlek süslemelerinde daha fazla çeşitlilik eşlik ediyordu, ancak bu çeşitlilik daha sonra azaldı. Orta Ukrayna’da ise bunun tersi gerçekleşti: Toplumsal karmaşıklık arttıkça, zanaat uzmanlaşması nedeniyle çömlekçilik stilleri daha tekdüze hale geldi.

Toplumsal davranış kalıpları

Uzmanlığı antropolojik arkeoloji ve Neolitik toplumların matematiksel modellemesinde yer alan Diachenko, “Geçmişteki sosyal davranışların karmaşıklığını çözmeye daha yeni başlıyoruz. Çömlekçilik ve nüfus zaman serilerini birbirine bağlamanın son derece anlayışlı olduğu kanıtlanıyor. Ancak, sağlam sonuçlara varmadan önce, altta yatan mekanizmaları iyice anlamamız gerekiyor. Çalışmamız bu hedefe doğru bir adımdır” diye açıklıyor.

Gronenborn şöyle özetliyor: “Neolitik çağın ilk tarım toplumları, nüfusların büyüklük, emek organizasyonu ve bilgi alışverişindeki değişikliklere genel olarak nasıl tepki verdiğini anlamamıza yardımcı olan sosyal davranış kalıpları sergiliyor.” “Uzun vadede sonuçlarımız küreselleşmiş bir dünyada çağdaş toplumlar için değerli bilgiler sağlayacaktır.”