Havai fişekler birkaç dakikalık neşe sağlar, ancak ekonomik ve çevresel maliyetler çok daha uzun sürer

Her Şenlik Ateşi Gecesinde insanlar, arkadaşları ve ailelerinin renkli gösterinin keyfini çıkarabilmesi için bir kutu havai fişek için ödeme yapar. Birkaç dakika içinde her şey biter. Ancak kutunun üzerindeki fiyat gizli maliyetleri yansıtmıyor: Komşuların soluduğu duman, rahatsız edilen hayvanlar veya işler ters gittiğinde kamu hizmetlerinin çağrılması.

Sorun, havai fişek kutlamalarının eğlenceli olup olmadığı değil, onlardan keyif alan insanların bunların tüm maliyetinin farkında olup olmadığı veya gerçekten ödeyip ödemediğidir. Ekonomistler buna “negatif dışsallık” adını veriyor. Bir satın alma, alıcıya ve satıcıya fayda sağlar, ancak maliyetlerin bir kısmı, bu işlemin dışındaki kişilere aittir. Havai fişekler özellikle gözle görülür bir örnek sunuyor çünkü eğlence zaman içinde yoğunlaşırken sonuçları hane halkı, kamu hizmetleri ve yaban hayatı arasında yayılıyor. Bir finans araştırmacısı olarak havai fişek tartışmasında bu kavramın gözden kaçırıldığını düşünüyorum.

Yaralanmaları düşünün. Rakamlar, 2024-25’te İngiltere’de havai fişeklere atfedilen 123 hastaneye başvurunun olduğunu gösteriyor. Bu, tüm yaralıların sayısı değil: hastaneye kabul edilmeden tedavi edilen vakalar hariçtir. Bu tür yaralanmaların önlenmesi NHS bütçesini azaltmayabilir ancak diğer hastalara klinik zaman kazandırabilir. Aşırı zorlanan bir sağlık hizmetinde bu, Hazine hesaplarında hiçbir zaman tasarruf olarak görünmese bile ekonomik bir faydadır.

Kirlilik başka bir fiyatlandırılmamış maliyet yaratır. Birleşik Krallık’ın resmi hava kalitesi izleme sistemi, Şenlik Ateşi Gecesi civarında ince parçacıklarda kısa süreli artışlar kaydetti; ancak şenlik ateşleri de katkıda bulunuyor ve hava, dumanın ne kadar hızlı dağıldığını etkiliyor. Çevre, Gıda ve Köy İşleri Bakanlığı, enflasyonu hesaba katmak için 2025 fiyatlarıyla ifade edilen, ince partikül emisyonlarının (PM2.5 olarak bilinir) tonu başına 114.411 £ tutarında merkezi tahmini hasar maliyeti belirler.

Bu, havai fişeklere ilişkin bir rakam değil: bunun hesaplanması, emisyonları ve kimin maruz kaldığı hakkında bilgi gerektirecektir. Bu, bir ürünün neden faturasında hiç görünmeyen bir çevresel maliyeti olabileceğini gösteriyor.

Doğa bilançoya aittir

Zarar sadece insan sağlığıyla sınırlı değil. Hollanda’da hakemli bir araştırmada araştırmacılar, Yeni Yıl Arifesi havai fişekleri sırasında sıradan gecelere kıyasla yaklaşık 1000 kat daha fazla kuşun uçtuğunu buldu. Kesinti ekranlardan kilometrelerce uzağa yayıldı. Kesin ölçek Britanya Şenlik Ateşi Geceleri’ne aktarılamaz ancak bulgu, havai fişeklerin yalnızca izlemeyi seçenleri etkilediği fikrine meydan okuyor.

Ani uçuşa zorlanan kuşlar enerji harcar ve dinlenme fırsatlarını kaybederler. Evcil hayvanlar ve çiftlik hayvanları da sıkıntılı olabilir. Gürültü ve dumanın yanı sıra kullanılmış kovanlar ve diğer atıklar da fiziksel bir ayak izi bırakıyor. Sürdürülebilirlik, bir kutlamanın ne kadar karbon saldığını sormak değil, bu etkileri dikkate almak anlamına gelir.

Ancak doğayı ekonomik bilançoya koymak özen gerektirir. Sağlıklı ekosistemlerin değeri gerçektir, ancak güvenilir ulusal tahminler olmadığında havai fişeklerden kaynaklanan yaban hayatı hasarına ilişkin parasal bir rakam icat etmemeliyiz. Bazı etkiler ölçülebilir; diğerleri kesin bir fiyat olmasa bile yine de kararları bildirmek zorundadır.

havai fişek fiyatı

Havai fişekler de değer yaratır. Perakendecileri, sergi organizatörlerini ve Şenlik Ateşi Gecesi, Diwali ve Yeni Yıl dahil olmak üzere kültürel kutlamaları destekliyorlar. Birleşik Krallık hükümetinin 2026 istişare raporu, havai fişek ithalatının 2021’den 2024’e kadar yılda ortalama 27 milyon £ olduğunu bildiriyor. Bu, toplam sanayi satışları değil, ithalatın değeridir ve kesinlikle Britanya’nın bunları yasaklayarak tasarruf edeceği miktar değildir.

Hane halkı daha az havai fişek satın alırsa bunun yerine yerel bir topluluk etkinliğine, yemeğe veya başka tür bir eğlenceye harcama yapabilir. Aynı şekilde paradan da tasarruf edebilirler. Daha az havai fişek atılmasının otomatik olarak istihdamı, GSYH’yi veya vergi gelirlerini artıracağına dair söz vermenin hiçbir temeli yok.

Ancak GSYİH ve refah aynı şey değildir. Önlenebilir yaralanmaların tedavisi ve kirliliğin temizlenmesi, toplumu daha iyi duruma getirmeden ücretli çalışmayı gerektirebilir. İlgili karşılaştırma, havai fişeklerin sağladığı keyif ile kullanımının tükettiği zarar, kaynaklar ve fırsatlar arasındadır.

Pratik soru, havai fişeklerin tamamen yasaklanıp yasaklanmayacağı ve Şenlik Ateşi Gecesi’nin neşesinin alınıp alınmayacağı değildir. Hangi kutlama biçimlerinin en az zararla en çok keyif ürettiğini sormak daha mantıklı olur. Organize gösteriler, daha az sayıda özel lansman, öngörülebilir zamanlamalar ve yaban hayatına duyarlı konumlar bu dengeyi değiştirebilir. Drone ve lazer gösterileri alternatifler sunabilir ama aynı zamanda elektrik ve ekipman da gerektiriyor; sürdürülebilirlikleri varsayılmamalı, değerlendirilmelidir.

Bu özellikle zamanındadır. Hükümetin havai fişek istişareleri halktan, işletmelerden, hayır kurumlarından ve diğer paydaşlardan 140.000’den fazla yanıt aldıktan sonra Ekim 2026’da sona erdi.

Politika yapıcılar artık güvenlik, iş etkileri ve kültürel değerin yanı sıra sosyal maliyetleri de değerlendirme fırsatına sahip. Kanıtların gösterdiği ve henüz hesaplanamayan ülke çapındaki ekonomik tasarruflar konusunda güvenilir bir değerlendirme dürüst olacaktır. Çünkü bir havai fişek kutlaması hiç katılmamış kişilere fatura bıraktığında, piyasa fiyatı hikayenin yalnızca bir kısmını anlatır.