Webb, olası erken evren süpernovasını meydana geldikten birkaç gün sonra tespit etti

James Webb Uzay Teleskobu (JWST), yıldızın patlamasından sadece birkaç gün sonra erken evrende olası bir süpernova tespit etti. AT 2026abck olarak adlandırılan geçici olay, yıldız oluşturan bir galakside 5,017 kırmızıya kaymada yer alıyor ve kütleçekimsel merceklemenin yardımı olmadan bulundu. JWST gözlemleri, olayın patlamadan yalnızca dört ila 10 gün sonra yakalandığını gösteriyor. Makale şuraya gönderildi: arXiv 29 Eylül’de ön baskı sunucusu.

Ne kadar uzağa gidersek o kadar az görürüz

Evrenin erken dönemlerindeki süpernovalar, galaksiler gençken, metal açısından fakirken ve patlamalar halinde yıldız oluştururken devasa yıldızların nasıl yaşayıp öldüğüne dair doğrudan bir görüş sunuyor. Oranları aynı zamanda kozmik yıldız oluşumu geçmişinin bağımsız bir ölçüsünü de verir. Ancak onları gözlemlemek zordur çünkü yaydıkları ışık bize ulaştığında gerilir ve kızılötesi dalga boylarına doğru kırmızıya kayar.

Olağanüstü kızılötesi görüşüyle ​​James Webb Uzay Teleskobu, ev sahibi galaksinin kırmızıya kaymasının 6 civarında olduğu 200’den fazla potansiyel süpernova olayını tespit etmeyi mümkün kıldı. Kırmızıya kayma 4’ün ötesinde (evrenin yaşı 1,5 milyar yıl iken), çoğu aday yalnızca bir veya birkaç kez gözlemlendi ve çok azı patlamadan birkaç gün sonra yakalandı. 5’ten büyük kırmızıya kaymalarda, spektrumuna göre yalnızca bir süpernova doğrulandı ve bunun tek nedeni, bir galaksi kümesi tarafından yerçekimsel olarak 30 kata kadar büyütülmesiydi.

Bu çalışmada, Illinois Urbana-Champaign Üniversitesi’nden Ming-Yang Zhuang liderliğindeki gökbilimciler, herhangi bir galaksi veya galaksi kümesi tarafından merceklenmeyen veya büyütülmeyen bir alanda, kırmızıya kayma 5’te tespit edilen böyle genç bir “geçici”nin keşfini bildiriyorlar. Her iki ayda bir gökyüzünün aynı bölgesini yeniden ziyaret eden bir JWST Hazine programı olan NEXUS’un gözlemlerinde ortaya çıktı.

28 Mayıs 2026’da yer boştu. Gözlemlenen yaklaşık 71 gün sonra, F200W filtresinde 3,6 kattan fazla bir parlaklıkla kabaca 27,4 kadirde ortaya çıktı.

Diğerlerinden daha sıcak

Modelleme, yaklaşık 17.000 Kelvin sıcaklık, Dünya-güneş mesafesinin yaklaşık 46 katı yarıçap ve yaklaşık 3 × 10⁴³ erg/s parlaklık verdi. Ekip, patlamanın keşiften dört ila 10 dinlenme çerçevesi günü önce meydana geldiğini tahmin ediyor.

Ev sahibi galaksinin iki bileşeni arasında, merkezden yaklaşık 3.600 ve 4.200 ışıkyılı uzaklıkta yer alır. Bu, bir yıldızın bir kara delik tarafından parçalanması veya genellikle ev sahibi galaksinin merkezinde meydana gelen aktif bir galaktik çekirdek patlaması senaryosuna karşı çıkıyor. Bu kadar erken dönemde ortaya çıkan ultraviyole parlak emisyon, yüksek sıcaklık ve parlaklık da Tip Ia patlamayla bağdaşmıyor.

Tip II süpernovalar, büyük bir yıldızın çekirdeği hızla çöktükten sonra şiddetli bir patlamayla öldüğü çekirdek çökmesi patlamalarıdır. Yakında iyi gözlemlenen 34 Tip II süpernova arasında hiçbiri altı günden sonra yaklaşık 15.000 Kelvin’in üzerinde bir sıcaklığa sahip olmadı veya dört gün sonra bu parlaklığa ulaşmadı. Ekip makalede şöyle yazıyor: “AT 2026abck, benzer aşamalarda normal SNe II’den daha sıcak ve daha parlaktır.”

Bu mu yoksa bu mu?

Parlaklık ise yoğun, sınırlı yıldız çevresi malzemeyle çevrelenmiş Tip II süpernovayla eşleşiyor. Ekip, bunun, büyük olasılıkla uzatılmış bir zarfın şok soğutmasından veya bu malzemeyle etkileşimden kaynaklanan ekstra erken güce işaret ettiğini söylüyor.

Ev sahibi galaksinin, yaklaşık 6 milyar güneş kütlesinde yıldıza sahip olduğu, yani güneşin metal içeriğinin kabaca 0,3 katı olduğu ve kendi dönemi için tipik olan, yılda 14 ila 21 güneş kütlesi arasında bir yıldız oluşum hızının olduğu bulundu. Bununla birlikte, bu mesafedeki spektroskopik olarak doğrulanan tek süpernova olan SN Eos’un ev sahibinden keskin bir şekilde farklıdır.

Geçici spektrum yoktur. Ekibin analizi, geniş bant fotometrisine dayanıyor; bu, birkaç filtrede parlaklığının ölçülmesi anlamına geliyor ve buradan spektral enerji dağılımını yeniden oluşturdular. Kırmızıya kayma, ev sahibi galaksinin spektrumundan geliyor. Araştırmacılar kesin bir sınıflandırmanın derin NIRSpec spektroskopisi gerektirdiğini ve farklı senaryoları tamamen göz ardı edemeyeceklerini söylüyor.

Aynı zamanda yükselişte olan süper parlak bir süpernova da olabilir. “AT 2026abck’ın hızlı JWST takip gözlemleri bu farklı senaryoları test edecek” diye yazıyorlar. Tip II’nin ultraviyole ışıkta hızla sönmesi gerekirken, süper parlak olanın parlamaya devam etmesi gerekir.