UC San Diego’nun Scripps Oşinografi Enstitüsü’ndeki bilim adamlarının önderlik ettiği yeni bir araştırmaya göre, okyanuslar 1990’dan bu yana giderek artan bir oranda fosil yakıt emisyonlarından karbondioksit emiyor; ormanlar, topraklar ve diğer kara ekosistemleri tarafından net karbon alımı artmadı.
BilimScripps O₂ Programı tarafından uzak bölgelerden toplanan atmosferik oksijen ve karbon dioksit (CO₂) ile ilgili 30 yılı aşkın süredir yapılan ölçümlerden yararlanmaktadır. Bulgular, gezegenin karbon yutaklarının zaman içinde nasıl değiştiğine dair bugüne kadarki en güçlü gözlemsel kanıtlardan bazılarını sağlıyor ve gelecekteki iklimi tahmin etmek için kullanılan modellerdeki potansiyel eksikliklere işaret ediyor. Lavabolar, fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan emisyonların yaklaşık yarısını dengeleyerek atmosferik CO₂ büyümesinin yavaşlamasına ve ısınmanın azalmasına yol açtı.
Çalışmanın baş yazarı Scripps proje bilimcisi Eric Morgan, “Kara ve okyanus, fosil yakıt emisyonlarından kaynaklanan CO₂’nin yarısını absorbe etmeseydi, çok farklı bir gezegende yaşıyor olurduk” dedi. “Fakat bu yutaklar doğrudan gözlemlenemiyor. Tam olarak ne kadar emdiklerini ve zaman içinde nasıl değiştiklerini anlamak, karbon döngüsü araştırmasının temel amacıdır.”
Bilim adamları 1960’ların başından beri fosil yakıt yakmanın atmosferik CO₂ artışına neden olduğunu biliyorlar. Kömür, gaz ve petrol gibi yakıtların yakılması CO₂ üretmenin yanı sıra oksijen tükettiğinden, aynı süreç atmosferik oksijen seviyelerinin düşmesine neden olur. Karada, bitkiler CO₂ tüketirken fotosentez karanın batmasını sağlar ve oksijeni serbest bırakır. Okyanusta CO₂ esas olarak deniz suyundaki oksijen üzerinde etkisi olmayan reaksiyonlar yoluyla alınır.
Scripps O₂ Programı, 30 yılı aşkın bir süredir dünyanın dört bir yanındaki bölgelerden düzenli hava örnekleri topluyor, bunları Scripps’e geri gönderiyor ve her birindeki oksijen ve CO₂ miktarını ölçüyor. Bu kayıtlardan elde edilen hem oksijen hem de CO₂’deki uzun vadeli eğilimlere dayanarak araştırmacılar, kara ekosistemlerine karşı okyanuslara ne kadar CO₂ gittiğini söyleyebildiler.
Araştırmacılar, okyanusun 1990’dan 2019’a kadar yılda ortalama 2,8 milyar metrik ton (petagram) karbon emdiğini ve bu dönemdeki fosil yakıt emisyonlarının yaklaşık %35’ine karşılık geldiğini buldu. Okyanus havuzu her on yılda bir yılda 0,63 milyar metrik ton karbon oranında büyüdü. CO₂ artışını yavaşlatmak açısından faydalı olsa da, karbon emiliminin okyanus için olumsuz sonuçları vardır; okyanus asitlenmesi olarak bilinen bir süreçte okyanus pH’ının düşürülmesi de buna dahildir.
Net arazi kaybı ise aksine, uzun vadeli kayda değer bir büyüme göstermedi. Kara ekosistemleri, 1990’dan 2019’a kadar yılda ortalama 1 milyar metrik ton karbon tüketti; bu, fosil emisyonlarının yaklaşık %13’ü kadardı, ancak gücü on yıldan on yıla kadar büyük dalgalanmalar gösterdi. Kara kaybı 2009 merkezli on yılda zirveye ulaştı ve o zamandan bu yana genel olarak düşüş gösterdi.
Bu sonuç, karadaki CO₂ emiliminin birçok bilgisayar modeliyle çelişiyor. Bunlar, artan CO₂ ve nitrojenin bitki büyümesini gübrelemesi nedeniyle doğal bir kara havuzunun büyüdüğünü öne sürüyor. Bu modellerin doğru olması için ormansızlaşma ve diğer arazi kullanımı değişikliklerinden kaynaklanan karbon emisyonlarının bu büyümeyi iptal edecek kadar artması gerekirdi, ancak mevcut tahminler bu emisyonların azaldığını gösteriyor.
Morgan, “Net kara kaybının artan CO₂ seviyelerine ayak uyduramadığını görmek çok şaşırtıcıydı” dedi. “Verilerimiz kara yutağının oldukça kırılgan olabileceğinin altını çiziyor.”
Okyanus çukuru son yıllarda güçlenmiş olsa da gelecekte daha az etkili olabilmesinin nedenleri var. Daha sıcak sular o kadar fazla CO₂ tutamaz ve daha sıcak yüzey suları derin okyanusa karışma konusunda daha az verimlidir; bu da CO₂’nin yüzlerce yıl boyunca atmosferden uzak tutulması gibi yararlı bir etkiye sahiptir.
Scripps’te yer bilimleri profesörü ve çalışmanın ortak yazarı Ralph Keeling, “Bu tür ölçümleri her yıl devam ettirmek kolay değil, ancak karbon döngüsüne ilişkin anlayışımızı geliştirmenin getirisi çok büyük” dedi.
Çalışma, iklim modellerinin bir sıcaklık hedefine ulaşmak için gereken emisyon azaltma yollarını tanımlaması nedeniyle, bu yutakların doğru bir şekilde temsil edilmesinin iklim değişikliğine küresel tepkiyi bilgilendirmek açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Scripps O₂ Programı, atmosferdeki oksijen miktarındaki değişiklikleri ölçmek için 1989 yılında Keeling tarafından kuruldu ve bugün Pasifik boyunca yüksek Arktik’ten Güney Kutbu’na kadar uzanan bir kesitte yer alan 10 numune alma alanından ölçümleri sürdürüyor. Program, 1958’de Charles David Keeling tarafından Mauna Loa’da başlatılan atmosferik CO₂ rekoru olan Keeling Eğrisi’nin tamamlayıcısıdır.





