NASA’nın Hubble Uzay Teleskobu tarafından yakalanan yerçekimsel merceklerden oluşan bir galeri, bu kozmik olgunun çeşitliliğini sergiliyor ve yeni Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu tarafından yapılacak takip gözlemleri için zemin hazırlıyor.
İlk olarak Albert Einstein tarafından tahmin edilen yerçekimsel merceklenme, bir galaksi veya galaksi kümesi gibi ön plandaki devasa bir nesnenin yerçekiminin, arka plandaki daha uzaktaki bir nesneden gelen ışığı bükmesi, eğmesi ve büyütmesi durumunda ortaya çıkar. Bu etki, gökbilimcilerin herhangi bir teleskopun kendi başına görebileceğinden çok daha uzaktaki nesneleri görmesine olanak tanıyan, uzaydaki dev bir merceğin etkisine benzer.
Bu görüntüdeki mercekler, uzak bir arka plan galaksisinin ön plandaki bir galaksinin kütlesiyle hassas hizalanmasından oluşturulmuş ve arka plandaki galaksinin ön plandaki galaksinin etrafında yaylar gibi görünen çarpık ve büyütülmüş görüntüleri yaratmıştır.
Gökbilimciler, geniş ve çeşitli yerçekimsel mercek popülasyonuna ilişkin bu gözlemleri, mercekleme sisteminin ön plan galaksisinde ne kadar kütle bulunduğunu belirlemeye yardımcı olacak mercek modelleri oluşturmak ve potansiyel olarak karanlık madde hakkındaki bir teoriyi kanıtlamak veya ortadan kaldırmak için kullanacaklar. Gökbilimciler, ön plandaki gökadadaki görünmez karanlık madde de dahil olmak üzere kütlenin miktarını ve dağılımını belirlemek için arka plandaki mercekli gökadaların bozulma miktarını inceliyorlar.
Hubble, evreni öncelikle görünür ve ultraviyole ışıkta ve bir miktar kızılötesi kapsama alanıyla görüntüleyerek, tek tek nesnelerin kapsamlı, yüksek çözünürlüklü bir görünümünü sağlar. Roman, evrenin panoramalarını oluşturmak için çok daha geniş bir görüş alanı üzerinden öncelikle kızılötesi ışığı ve bir kısmını da görünür olarak görüyor. Hubble tek tek mercekleri daha iyi görürken, Roman daha geniş görüş alanıyla daha fazla mercek yakalayabilecek. Roman özellikle ilginç bir mercek bulursa, araştırmacılar Hubble’ı kullanarak onun görünür ve UV özelliklerini tek tek nesneler için kullanarak takip gözlemleri yapabilirler.
Hubble’ın yüksek çözünürlüklü görüntülemesi ve hassas modelleri sayesinde araştırmacılar, yerçekimsel olarak merceklenen bu galaksi yaylarındaki küçük karanlık madde kümelerinin varlığına işaret eden küçük kusurları da tespit edebilmelidir. Araştırmacılar, daha önce tespit edilemeyen bu kümeleri, bir milyon ile bir milyar güneş kütlesi arasında birçok küçük karanlık madde yığınının varlığını öngören soğuk karanlık madde teorisini doğrulamak için kullanabilirler. Buna karşılık, Samanyolu galaksimizin karanlık madde halesi yaklaşık 1,3 trilyon güneş kütlesidir.
Araştırmacılar, Hubble mercek görüntülerini ayrıntılı olarak inceleyerek, gelecek Roma görüntülerinde benzer yayları verimli bir şekilde aramak için bir yapay zeka aracı oluşturmayı amaçlıyor. Hubble görüntülerinin hem karanlık madde hakkında kendi sonuçlarını vermesi hem de Roman’ın daha büyük mercek örneklerinin analizinin önünü açması bekleniyor.
Bu görüntüdeki benzersiz lensler, araştırmacıların modellerinde test etmek için çeşitli ve çok sayıda lens çeşidini toplarken görecekleri farklı özelliklerden bazılarını gösteriyor. Panel A, mercekli arka plan galaksisinin kopyalanmış bir yay çifti olarak göründüğü yay-karşı yay konfigürasyonunun bir örneğidir. Merceklenen galaksi, toplam kütleleri etraflarındaki arka plandaki galaksinin ışığını büken bir çift ön plan galaksisi tarafından büyütülüyor.

Panel F, arka plandaki galaksinin hizalanmasının ve ön plandaki merceğin yaklaşık olarak küresel kütlesinin, mercekli galaksinin ön plandaki galaksiyi neredeyse tamamen çevreleyecek kadar mükemmel bir şekilde yerleştirildiği bir Einstein halkasıdır. Panel I, arka plandaki galaksinin dört kez kopyalandığı, ön plandaki galaksinin etrafında lekeli noktalar halinde görünen dört kat mercekli bir galaksiyi gösteriyor. Panel C ayrıca, arka plandaki galakside büyük olasılıkla güçlü yıldız oluşturan bölgeler olan çift düğümlü, dört kat mercekli bir galaksiyi gösteriyor.
Büyütülmüş ve çarpık arka plan gökadalarından bazıları mavi, bazıları ise kırmızı görünmektedir. Bu mavimsi yaylar genç yıldızları, kırmızımsı yaylar ise yaşlı yıldızları gösterir. Roman ve Hubble, galaksilerin evrende daha önce nasıl evrimleştiğini daha iyi anlamak için bu farklılıkları araştıracak.
Ön plandaki mercek gökadalarının çoğu, daha yaşlı, daha yoğun ve daha kompakt olan eliptik gökadalardır. Arka plandaki galaksilerin mercekli görüntüleri yalnızca ön plandaki galaksinin kütle yoğunluğu kritik bir noktaya ulaştığında ortaya çıkar.
Ancak ön plandaki bu gökadaların tümü eliptik değildir ve araştırmacılar bu farklılıkları bu gökadaların izlediği evrimsel yolları araştırmak için kullanabilirler. G panelinde, ön plandaki galaksi uzun görünüyor; bu doğru olabilir veya bir perspektif hilesi olabilir ve B ve F panellerinde, ön plandaki galaksiler sarmal kollara sahip gibi görünüyor.
Panel D’nin ön plandaki gökadası, mercekli bir gökadada nadir görülen görünür bir toz şeridine ve Hubble’ın keskin, görünür ışık görüşünün ortaya çıkarmada üstün olduğu türden ayrıntılara sahiptir. Arka plandaki mercekli galaksi, halka görüşümüzü “kıran” toz şeridine sahip bir Einstein halkası olabilir. Kızılötesi ışık toz tarafından daha az engellendiği için gelecekteki Roma kızılötesi gözlemleri, yayların daha eksiksiz bir Einstein halkası oluşturup oluşturmadığının belirlenmesine yardımcı olabilir.
Bu güçlü mercekler ilk olarak Kitt Peak’teki Karanlık Enerji Spektroskopik Aleti ile tespit edildi. Hubble daha sonra onları gözlemledi ve Roman daha fazla gözlem yapacak. Bunun gibi görüntüler, kozmosun kapsamlı bir resmini oluşturmak için NASA’nın Büyük Gözlemevleri arasında rutin olarak gerçekleştirilen işbirlikçi çabaların bir örneğidir.
Roman, Hubble, Chandra X-ışını Gözlemevi ve James Webb Uzay Teleskobu’nu içeren büyük uzay gözlemevleri ailesine katılırken, evrene yeni bir pencere açılıyor ve daha önce gizlenmiş olan manzaraları ortaya çıkarırken aynı zamanda tüm insanlık için kozmik bilgimizi genişletiyor.





