CEİD

Bu proje Avrupa Birliği tarafından finanse edilmektedir.

TÜRKİYE'DE KATILIMCI DEMOKRASİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ:
TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİNİN İZLENMESİ PROJESİ

Madde-antimadde asimetrisi hâlâ yeni fiziğe dair bir kanıt sunmuyor

Evrenin sıradan maddeye hakim olması, madde ve antimaddenin birbirinin mükemmel yansıması olmadığının ikna edici bir kanıtıdır. Ancak bilinen farklılıklar bu dengesizliğin boyutunu açıklamıyor ve bilinmeyen fiziğin sorumlu olduğu ihtimalini açık bırakıyor. LHCb işbirliğiyle yürütülen yeni bir mezon bozunum analizi, gelecekte daha kesin ölçümlerin önünü açarken böyle bir senaryo arayışının kapsamını da daralttı.

Geçtiğimiz on yılda Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda çalışan bilim adamları, proton-proton çarpışmalarında üretilen madde parçacıkları ile antimadde arasındaki farkları araştırmaya odaklandılar. LHCb deneyinin bir parçası olarak 2016 ve 2018 yılları arasında toplanan verilerin en son ve olağanüstü kapsamlı analizi, Birleşik Krallık’taki Warwick, Manchester ve Oxford üniversitelerinden, Almanya’daki TU Dortmund Üniversitesi’nden ve Krakov’daki Polonya Bilimler Akademisi Nükleer Fizik Enstitüsü’nden (IFJ PAN) fizikçilerden oluşan bir ekip tarafından gerçekleştirildi.

Dengesizlik fiziği henüz açıklayamıyor

Bu araştırmanın ardındaki motivasyon, dünyamızın tartışmasız en şaşırtıcı özelliğinde yatmaktadır: onun… basitçe var olduğu gerçeği. Bu neden bu kadar şaşırtıcı? Çünkü mevcut haliyle, en azından mevcut fizik anlayışımıza göre var olmaması gerekir. Kozmolojik modeller, Büyük Patlama’dan kısa bir süre sonra evrende eşit miktarda madde ve antimaddenin üretilmiş olması gerektiğini öne sürüyor.

Ancak bir parçacık antiparçacığıyla karşılaştığında her ikisi de yok olma olarak bilinen bir süreçte enerjiye dönüşür. Bu arada, gerçekliğimiz açıkça yok olmaktan kurtulan madde parçacıklarının hakimiyetindedir. Madde ve antimadde parçacıklarının dünyaları bu nedenle mükemmel bir şekilde simetrik olamaz ve hala da değildir.

Agnieszka Dziurda (IFJ) şöyle açıklıyor: “Birçok fiziksel süreçte, tüm parçacıkları eş zamanlı olarak antiparçacıklarıyla değiştirmek ve tüm uzaysal koordinatları tersine çevirmek, bu fenomeni yöneten yasaları değiştirmeden bırakır. Bu ilke, yük-eşlik simetrisi veya CP simetrisi olarak bilinir. LHC’deki proton-proton çarpışmalarında üretilen parçacıkların bozunumlarında, özellikle de güzellik ve garip kuarklar ve antikuarklar içeren mezonların bozunumlarında bu simetriyi ihlal eden süreçleri arıyorduk,” diye açıklıyor Dr. Agnieszka Dziurda (IFJ) PAN), bu bozunmaların fiziği konusunda uzmandır.

1970’lerde geliştirilen teorik bir çerçeve olan Standart Model, temel parçacıkları ve bunların etkileşimlerini açıklar. Bu modele göre madde fermiyon adı verilen temel parçacıklardan oluşur. Bunlara kuarklar (aşağı, yukarı, tuhaf, çekicilik, güzellik ve üst) ve leptonlar (elektronlar, müonlar, tau leptonları ve bunlarla ilişkili nötrinolar) dahildir. Ayrıca her madde parçacığının kendisine karşılık gelen bir antiparçacığı vardır.

Hiçbirinin tahmin edilmediği yerde asimetri aramak

LHC’deki her proton-proton çarpışması çok sayıda büyük, kısa ömürlü parçacık üretir. CP ihlaliyle ilgili daha önceki çalışmalarda fizikçiler, parçacıkları ve antiparçacıkları içeren belirli bozunma süreçlerinde asimetriler gözlemlemişlerdi. Ancak bu olgular tek başına maddenin günümüzdeki hakimiyetini açıklayamaz.

Şimdi dergide yayınlanan bir makalede Fiziksel İnceleme MektuplarıAraştırmacılar Bₛ⁰ mezonlarının bozunumlarının bir analizini sundular. Bu mezonlar daha hafif parçacıklara bozunur ve Standart Model, bilim adamlarının belirli bir bozunma sürecinin beklenen sıklığını hesaplamasına ve bu tahminleri deneysel verilerle karşılaştırmasına olanak tanır.

“İlginç bir şekilde, Standart Modelin hiçbir asimetri öngörmediği bir süreci araştırmayı seçtik. Peki neden üzerinde çalışalım ki?” Dziurda’ya sorar.

Şöyle açıklıyor: “Çünkü yine de bir asimetri gözlemlendiyse, bu daha önce bilinmeyen bir fiziğin iş başında olduğuna dair bir sinyal olabilir. Aynı zamanda belirli güzellik-mezon bozunma kanallarının olasılıklarına yönelik mevcut teorik tahminlerin deneysel olarak elde edilen değerlerden önemli ölçüde farklı olduğunu da biliyoruz. Bu tutarsızlık, örneğin hesaplamalarımızda henüz tam olarak hesaba katılmamış teorik etkilerden kaynaklanabilir. Ancak bu aşamada, bunun Standart Modelin ötesindeki fiziğe işaret etme olasılığını göz ardı edemeyiz.”

Güzellik mezonları, başka bir nedenden dolayı CP simetrisinin kırılmasının araştırılmasına son derece uygundu. Dikkate değer bir özelliğe sahiptirler: Maddeye (güzel bir antikuark ile eşleştirilmiş tuhaf bir kuark) ve antimaddeye (tuhaf bir antikuark ile eşleştirilmiş bir güzellik kuarkı) karşılık gelen durumlar arasında son derece hızlı bir şekilde salınırlar. LHCb deneyinin daha önceki ölçümlerinden biri, bu salınımların saniyede birkaç trilyon kez meydana gelebileceğini gösterdi. Bu kadar hızlı salınımlar sayesinde analiz, her mezonun başlangıç ​​durumunun belirlenmesine gerek kalmadan gerçekleştirilebildi.

Dedektör efektlerini parçacık davranışından ayırma

Araştırmacılar için özel bir zorluk, dedektör asimetrilerini, yani dedektörün kendisinden kaynaklanan parçacıkların ve antipartiküllerin tespitindeki farklılıkları iyice anlamak ve karakterize etmekti. Bunun nedeni, pozitif ve negatif yüklü parçacıkların dedektörün manyetik alanından geçerken zıt yönlerde eğrilmeleridir. Tespit verimlilikleri dedektöre göre değiştiğinden, bu durum kaydedilen parçacıkların ve antipartiküllerin sayısını etkileyebilir.

Bu tür etkiler, incelenen sürecin parçacıklar ve antiparçacıklar için eşit olasılıkla gerçekleşmesi durumunda bile verilerde belirgin bir asimetri üretebilir. Bu etkileri hesaba katmak için araştırmacılar kapsamlı kalibrasyon örnekleri ve bilgisayar simülasyonları kullandılar ve düzenli olarak dedektörün manyetik alanının yönünü tersine çevirdiler. Güzellik-mezon bozunumlarındaki son asimetriyi belirlerken parçacık ve antiparçacık algılama verimliliğindeki farklılıklara yönelik düzeltmeler de uygulandı.

Dziurda, “Verilerde gözlemlenen herhangi bir asimetrinin, ne kadar küçük olursa olsun, dedektörün kendisinden kaynaklanmadığından emin olmamız gerekiyordu. Bu, tüm analizin çok önemli bir yönüydü çünkü ölçümümüzün kesinliği göz önüne alındığında, dedektörle ilgili etkiler aradığımız asimetriyle aynı büyüklükte olabilirdi” diyor.

Gizli asimetrilerde daha sıkı sınırlar

Bu çalışmada analiz edilen LHCb deneyinden elde edilen veriler, bin bozunum başına yaklaşık bir ila iki vakalık bir fark ortaya çıkardı. Ancak ölçüm belirsizliği gözlemlenen etkiden daha büyük olduğundan sonuç Standart Modelin tahminleriyle tutarlıdır.

Bulgu, kayıp antimaddenin gizemini çözmese veya yeni fiziğin varlığını dışlamasa da, yeni olayların saklanabileceği olasılık aralığını daraltıyor. İncelenen çürümelerde, yaklaşık %2’den daha büyük bir asimetriye neden olacak herhangi bir bilinmeyen süreç neredeyse kesin olarak tespit edilmiştir.

Geliştirilmiş LHCb dedektörüyle halihazırda toplanmış daha büyük veri kümelerini kullanan gelecekteki araştırmalar, bilim adamlarının tartışılan mezon bozunumlarındaki daha ince etkileri araştırmasına olanak tanıyacak. Eğer burada yeni bir CP ihlali kaynağı gizlenmişse, burada sunulan analiz fizikçilere aramanın nerede ve tam olarak nasıl yapılması gerektiği konusunda daha net bir anlayış sağlar.

Bu hikayenin arkasında kim var?

Gaby Clark

Gaby Clark

İngilizce Yüksek Lisans, 2021’den beri yüksek öğrenim ve sağlık içeriğinde deneyime sahip metin editörü. Güvenilir bilim haberlerine adanmıştır.

Tam profil →

Robert Egan

Robert Egan

Matematiksel biyoloji alanında lisans, yaratıcı yazarlıkta yüksek lisans. Bilim ve dil üzerine eşsiz bakış açılarıyla çok seyahat ettim.

Tam profil →

Yorum yapın