Bir atom bulutu mutlak sıfıra yakın bir sıcaklığa soğutulduğunda, atomları bir Bose-Einstein yoğunlaşmasına (BEC) dönüşebilir: bulutun tamamındaki atomların tek bir kuantum durumunu paylaştığı egzotik bir sıvı. Mevcut teoriler, düzensiz bir kuantum gazının bu düzenli duruma yerleştikçe, küçük girdaplardan oluşan bir düğümün oluşması ve yavaş yavaş çözülmesi gerektiğini öngörüyor.
ayrıntılı olarak açıklanan yeni deneyler aracılığıyla Fiziksel İnceleme MektuplarıCambridge Üniversitesi’nden Sebastian Morris liderliğindeki bir ekip, bu süreci ilk kez çalışırken yakaladı. Yeni bir görüntüleme yaklaşımı kullanarak, bu girdapların çürümesini doğrudan gözlemlediler ve bu da “Vinen türbülansı” teorisini doğruladı.
Karışık iplikler
Bir BEC’de normalde bireysel parçacıklarla sınırlı olan kuantum davranışı makroskobik ölçekte ortaya çıkar. Diğer kuantum sıvıları gibi, bir BEC de su gibi serbestçe dolaşamaz; bunun yerine herhangi bir dönüş, her biri nicelenmiş bir dolaşım taşıyan ince, iplik benzeri girdaplarda yoğunlaşır.
“Vinen türbülansı” adı verilen bir teoriye göre, yeni oluşan BEC’ler, gevşedikçe yavaş yavaş çözülen bu ipliklerden oluşan kaotik bir düğüm içerecektir. Şimdiye kadar fizikçiler süperakışkan helyumda bu etkinin ipuçlarını gördüler, ama bu sadece dolaylı olarak. Atomik gazlarda girdaplar çoğunlukla düz, 2 boyutlu sistemlerde görüntülenmiştir. Fikri 3 boyutlu bir gazda doğru şekilde test etmek için araştırmacıların hem girdapları görmesi hem de sayması gerekiyordu.
Sıvının görüntülenmesi
Morris’in ekibi, çalışmalarına, milimetrenin onda birinden daha küçük, tekdüze, silindir şeklinde bir ışık tuzağı içinde tutulan potasyum atomlarından oluşan bir BEC ile başladı. Önce gazı düzenleyerek düzenini bozdular, ardından atomlar arasındaki etkileşimleri açarak sistemin rahatlamasını sağladılar.
Bu gevşeme sırasında farklı anlarda gazı serbest bırakıp yaklaşık 3,5 kat büyüttüler ve büyütülmüş bulutun ince bir dilimini fotoğrafladılar. Bu görüntülerde ipliklerin dilimden geçtiği yerde girdaplar koyu çizgiler halinde görünüyordu.
Ekip, işlemi birçok kez tekrarlayarak, gaz hacminin her bir birimine yerleştirilmiş girdap ipliklerinin toplam uzunluğunu tahmin etti. Bu, bu miktarın zaman içinde nasıl küçülmesi gerektiğini açıklayan teorik yasayı test etmelerine olanak sağladı.
Gaz gevşedikçe girdap yoğunluğu, Vinen türbülansının öngördüğü gibi düştü: Komşu girdaplar birbirleriyle etkileşime girdikçe daha yoğun olan düğümler daha hızlı bozuldu. Daha sonra geri kalan girdaplar tuzağın duvarlarında kaybolduğundan çürüme yavaşladı.
Kuantum akışkanlarını anlamak
Dikkat çekici bir şekilde bozunma, atomların ne kadar güçlü bir şekilde etkileşime girdiğine bağlı değildi. Ekip parçacık kütlesindeki farkı hesaba kattıktan sonra, iki sıvı mikroskobik seviyede tamamen farklı olmasına rağmen, parçacık kütlesinin hızı da süperakışkan helyumdaki ölçümlerle yakından eşleşti. Atomların büyüyen bir kuantum tutarlılığı modeli göstermeye başlamasıyla hemen hemen aynı zamanlarda girdaplar açıkça görünür hale geldi.
Sonuçlar hep birlikte BEC’lerin düzensizlikten nasıl ortaya çıktığına dair teorik tahminlerin doğrudan doğrulanmasını sağlıyor. Sonuçta ekibin bulguları, bu egzotik sıvıların nasıl davrandığını anlamada ileriye doğru atılan önemli bir adıma işaret ediyor.
Sizin için yazarımız Sam Jarman tarafından yazılan, Gaby Clark tarafından düzenlenen ve Robert Egan tarafından doğrulukları kontrol edilen ve gözden geçirilen bu makale, insanların dikkatli çalışmasının sonucudur. Bağımsız bilim gazeteciliğini canlı tutmak için sizin gibi okuyuculara güveniyoruz. Bu raporlama sizin için önemliyse lütfen bağış yapmayı düşünün (özellikle aylık). Bir alacaksın reklamsız bir teşekkür olarak hesaplayın.






