10 Nisan 2019’da Olay Ufku Teleskobu (EHT) İşbirliği, bir kara deliğin ilk resmini ortaya çıkardı. Nesne, yaklaşık 55 milyon ışıkyılı uzaklıkta, M87 olarak bilinen bir galaksinin merkezinde yer almaktadır.
İkonik halka yapısı, bir anda modern çağın en tanınmış bilimsel görüntülerinden biri haline geldi.
Tıpkı Einstein’ın genel görelilik teorisinin öngördüğü gibi, dönen sıcak gazdan gelen ışıkla çevrelenen bir kara delik “gölgesini” gösteriyordu. Sonuç, galaksilerin merkezlerinin süper kütleli kara deliklere ev sahipliği yaptığı yönünde uzun süredir devam eden fikri destekledi.
Ancak bilim insanları o zamandan beri orijinal yayındaki halkanın detaylarının ve yapısının doğru olup olmadığı konusunda bazı anlaşmazlıklar yaşadılar.
Yeni araştırmamız yayınlandı Doğaorijinal veri setlerini araştırmak için yeni teknikler kullandı. Sonuçlarımız yalnızca orijinal çalışmayı doğrulamakla kalmıyor, aynı zamanda halka yapısına yeni bir bakış açısı da sağlıyor.
Bağımsız sonuçlarımız, en önemli modern bilimsel sonuçlardan birine duyulan güveni artırmaktadır. Milyonlarca ışıkyılı uzaklıktaki bir kara deliğin görüntüsünü tekrar odağa getiriyoruz.
Dünya boyutunda bir teleskop
M87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara deliğin görüntülenmesi oldukça zordur. Bu, Dünya’da dururken ayda bir çörek fotoğraflamaya benzer. Bu düzeyde keskinlik ve ayrıntı elde etmek için tüm gezegen büyüklüğünde bir teleskopa ihtiyacınız olacaktır.
Bunu başarmak için EHT dünya çapındaki radyo teleskoplarından gelen sinyalleri birleştirdi. Bunu yapmak, Dünya’dan mümkün olan en keskin görüntülemeyi mümkün kıldı. Sonuçlar görüntülemede yeni bir çağ başlattı; sonunda kara deliklerin etrafındaki ekstrem ortamları görebildik.
Orijinal yayına EHT İşbirliği kapsamındaki dört bağımsız görüntüleme ekibi katıldı. Tüm ekipler halka benzeri bir yapı oluştursa da kara deliğin ince ölçekli özelliklerinin temsil edilişinde bazı farklılıklar vardı. Bu farklılıkların görüntüleme sürecindeki insan ve algoritmik önyargılardan kaynaklandığı bilinmektedir.
Ancak bir çalışma, kaynağın halka benzeri doğasına temelden meydan okudu. Bazı farklılıklar anlaşılabilir. Seyrek bir teleskop dizisinden gelen verileri Dünya boyutunda tek bir sanal teleskopta birleştirirken bunların gerçekleşmesi kaçınılmazdır.
Diğer faktörler de katkıda bulunur. Verileri toplayan her radyo teleskopu, aynı zamanda kendi aletlerinden ya da sadece Dünya’nın atmosferinden kaynaklanan hatalara da yol açacaktır.
Normalde gökbilimciler bu hataları tahmin eder ve analiz sırasında düzeltir. Ancak bu karmaşık süreçten kalan hatalar, yanlış sonuçlara yol açabilir. Bu sorunları çözmek için verileri birleştirmek için “kapama değişmezleri” adı verilen yeni bir yöntem geliştirdik.
Verileri analiz etmeye yönelik standart uygulama, teleskop ölçüm çiftlerini birleştirir. Buna karşılık, kapanma değişmezleri üçlüleri birleştirir; yani aynı anda üç teleskop ölçümü.
Bu sadece atmosferik ve aletsel hataları ortadan kaldırmakla kalmıyor, aynı zamanda nesnenin yapısı hakkında daha temiz bilgiler ortaya çıkarıyor.
Bir kara deliğin yüzü
Kapanış değişmezlerimizden elde edilen verilerden en iyi şekilde yararlanmak için, GenDIReCT adı verilen ve ölçülen verilerle tutarlı görüntüler üreten bir makine öğrenimi görüntüleme yöntemi tasarladık. Önyargıları en aza indirmek için kedi, köpek ve araba gibi karasal görüntüler üzerinde eğitim verdik. Bu nedenle kara deliğin neye benzediğine dair hiçbir fikri yoktu.
Ayrıca modeli, çok çeşitli halka dışı yapıların görüntülenmesini de içeren geniş bir doğrulama testlerinden geçirdik. Buna Erboğa A gibi diğer galaksilerin gerçek veri setlerinin doğrulanması da dahildi.
Doğruluğundan memnun kaldığımızda, insan önyargılarının görüntüleme sonuçlarımızı etkilememesi için eğitim ve test prosedürünü dondurduk.
4 Aralık 2025’te nihayet tamamen doğrulanmış görüntüleme yöntemimizin M87’nin EHT gözlemlerine “bakmasına” izin verdik.
Tüm veri setlerinde halka yapısı tutarlıydı. Halkanın görünümü ve çapı, sanki bir kasırganın gözüne doğrudan bakıyormuş gibi, neredeyse tam karşıdan gözlemlenen 6,5 milyar güneş kütlesine sahip bir kara delikle tutarlıydı.
Yeni bir bakış açısı
Doğrudan EHT İşbirliğinden alınan görüntülerle karşılaştırıldığında sonucumuz çap ve genel yönelim açısından tutarlıdır.
Doğal olarak çevre boyunca halka genişliği ve yüzey parlaklığı gibi ince detaylarda bazı farklılıklar var ancak genel yapı uyum sağlıyor. Bu, ikonik kara delik halkasına yeni bir bakış açısı sağlarken aynı zamanda önceki tutarsızlıkları da çözüyor.
Bu başarının yalnızca gelişmiş makine öğrenimine bağlı olmadığını kanıtlamak için geleneksel istatistiksel tekniklere dayalı tamamlayıcı bir görüntüleme yöntemi de geliştirdik. Tamamen farklı olan bu yöntem aynı zamanda ürettiğimiz yeni kapanış değişmez verilerini kullanarak yapımızı da doğruladı.
Genel olarak çalışmamız, M87 galaksisinin merkezindeki süper kütleli kara delik yapısının güçlü ve bağımsız bir şekilde doğrulanmasını sağlıyor.
Ve gelecekte daha fazlasını yapabilir. Tekniğimiz, tıbbi görüntüleme veya deprem haritalaması gibi bilinmeyen yapıların haritasını çıkarmak için birden fazla sensörden gelen verilerin birleştirildiği diğer durumlarda da yararlı olabilir.





