Bir elmasın en yararlı kuantum özellikleri, karbon atomlarının düzenli düzeninin bozulduğu kusurlardan kaynaklanır. Bunlardan biri, eksik bir karbon atomunun neden olduğu boşluğun yanında yer alan nitrojen atomu, kuantum teknolojisinde önemli bir bileşen haline geldi.
Yaygın olarak NV merkezi olarak bilinen ve nitrojen boşluğunun kısaltması olan bu kusur, birçok role hizmet edebilir. Bu, oda sıcaklığında çalışan bir kübit, kuantum bilgisayarların ve kuantum ağlarının yapımında temel bir unsur veya canlı hücreler ve mikroçipler gibi nesnelerin içindeki zayıf manyetik alanları tespit etmek için lazer kullanılarak okunabilen son derece hassas bir manyetik sensör olabilir.
Almanya, Litvanya ve ABD’den araştırmacılar, bir elektron kaybettiğinde nasıl çalışır duruma döndüğünü çözdüler. Bunun açıklaması, bir yedek elektronun, tünelleme adı verilen bir kuantum işlemi yoluyla komşu bir nitrojen atomu tarafından sağlanmasıdır.
Bir elektron ödünç alması gereken bir sensör
NV merkezi, kristaldeki başka bir kusurdan alması gereken fazladan bir elektronu tutarken yalnızca bir kübit veya sensör olarak çalışır. Çalışırken sıklıkla bu elektronu kaybeder ve bazı durumlarda merkez hiçbir zaman bir elektron elde edemez. Elmas boyunca dağılmış nitrojen atomlarının elektronları sağladığı uzun zamandır biliniyordu ancak nitrojen, elektronlarını çok sıkı bir şekilde tutuyor.
Bir yarı iletkende, oda sıcaklığında bile ısı genellikle bir elektronu kusurdan kurtarmak için yeterlidir; elektron daha sonra kristalin içinden geçer ve sonunda kusurlar tarafından yakalanır. Elmastaki nitrojen durumunda bu süreç gerçekleşmez: Elektron, ısının onu serbest bırakamayacağı kadar güçlü bir şekilde bağlanmıştır. Bir elektronun nitrojen atomundan NV merkezine nasıl ulaştığı şimdiye kadar bir bilmece olarak kalmıştı. Tünel açılması önerilmişti ama kimse bunun nasıl olabileceğini ve nasıl kanıtlanacağını çözememişti.
Elektron bir kısayol alır
Dergide bildirildi Fiziksel İnceleme MektuplarıYeni bir çalışma, herhangi bir termal salınmaya gerek olmadığını gösteriyor ve transferin gerçekleştiği mekanizmayı açıklıyor. Elektron, nitrojen atomundan doğrudan NV merkezine tünel açar ve kendisini nitrojen atomuna bağlayan enerji bariyerinden geçer; bu, klasik fiziğe göre asla aşılamaması gereken bir bariyerdir.
Ancak tünel açmak tek başına yeterli değil. Elektron transferi bir enerji patlaması yayar ve bir şey onu absorbe etmedikçe (enerji korunumuna uyarak) sıçrama gerçekleşemez. Kuantum mekaniği simülasyonları, komşu karbon atomlarıyla bağlarından birinin kırılması nedeniyle nitrojen atomunun bu rol için ideal olduğunu buldu; Elektronunu bağışladığında eksik bağ yeniden oluşur ve enerji kristalin titreşim hareketine salınır.
Vilnius’taki Fiziksel Bilimler ve Teknoloji Merkezi’nin (FTMC) Elektronik Yapı Teorisi Laboratuvarı başkanı Lukas Razinkovas, nitrojen atomunun bu durumda özel bir rol oynadığına dikkat çekiyor.
“Elektron tünel açtığında, büyük miktarda enerji açığa çıkar ve nitrojen atomunun bu belirli miktarı absorbe etmede son derece verimli olduğu ortaya çıkar” dedi.
Razinkovas, FTMC’den Audrius Alkauskas ve UC Santa Barbara Malzeme Bölümü’nde seçkin bir profesör olan Chris Van de Walle ile birlikte kuantum mekaniği simülasyonlarını gerçekleştirdi ve deneysel gözlemleri açıklayan teorik modeli geliştirdi.
Nanosaniyelerden saatlere: Elektronların dönüşünü izlemek
Tünellemenin ne kadar hızlı gerçekleştiği büyük ölçüde nitrojenin NV merkezinden ne kadar uzakta olduğuna bağlıdır ve bir elektronun tünele girmesi için gereken süre nanosaniyelerden, saniyenin milyarda biri kadar, saatlere veya daha uzun bir süreye kadar değişebilir. Tipik olarak, bilim insanları bu tür süreçleri ölçmek için pompa-prob deneylerini kullanır: Bir (pompa) lazer darbesi sistemi bozar (burada: NV’den bir elektronu çıkarır) ve ikinci bir gecikmeli (sonda) darbesi genellikle saniyenin milyarda biri kadar zaman ölçeklerine odaklanarak tepkiyi ölçer (burada: elektron geri döner). Yavaş iyileşmeleri gözlemlemek için grubun süreci milyar kez daha uzun süre izleyebilecek bir deneye ihtiyacı vardı.
Max Planck Polimer Araştırma Enstitüsü’nde grup lideri olan Ronald Ulbricht bir tane yaratmıştı: Darbeli bir kırmızı lazer, elektronları merkezlerden uzaklaştırırken, sürekli ve çok zayıf bir ikinci lazer, elmasın içinden detektöre doğru gidiyor. Merkezler elektronlarını geri kazanmaya başladıkça o ışığı bir kez daha absorbe etmeye başlarlar ve dedektör bu iyileşmeyi kaydeder.
Ulbricht, “Bu merkezlerin zamanla çözümlenen optik çalışmalarının çoğu, lazer darbesinden birkaç nanosaniye sonra duruyor” dedi. “Sinyalleri nanosaniyelerden saniyelere kadar takip etmek, NV merkezi içindeki hızlı gevşemeyi yükün yavaş geri dönüşünden ayırmamızı sağlıyor ve bu yavaş kısım tünellemedir.”
Araştırmacılar farklı nitrojen içeriğine sahip elmaslara baktılar ve nitrojen miktarının büyük bir fark yarattığını gördüler: Azot açısından zengin elmasta NV merkezleri kayıp elektronlarını çok daha hızlı geri kazandı. Buna karşılık, elmasın sıcaklığı pratikte hiçbir fark yaratmadı. Kristalleri mutlak sıfıra yakın bir sıcaklıktan oda sıcaklığına kadar ısıtmak, tıpkı tünel açma modelinin öngördüğü gibi, ölçülebilir bir etki yaratmadı. Eğer süreç ısıyla aktive edilmiş olsaydı, önemli ölçüde hızlanırdı.
Mesafe arttıkça tünel açma olasılığı hızla azalır; bu da aralıktaki küçük değişikliklerin zamanlamada büyük farklılıklara neden olabileceği anlamına gelir. Ekibin hesaplamaları, yaklaşık 2 nanometre mesafedeki, yani kabaca bir düzine atom uzaklıktaki bir nitrojen atomunun, saniyenin birkaç milyarda biri kadar bir sürede merkezi eski haline getirdiğini gösteriyor. 5 nanometrenin ötesinde gereken süre saatler sürüyor.
Nitrojen atomları kristal boyunca rastgele dağıldığından, gerçek bir elmasın tüm zaman ölçeklerinde bu değerler arasında toparlanan merkezlere sahip olması gerekir. Çok sayıda nitrojen atomuna sahip bir elmasta, esas olarak NV merkezlerinin tümü, saniyenin çok küçük bir kısmı içinde yüklerini yeniden kazanır. Ancak model, her milyon karbon atomuna karşılık yalnızca bir nitrojen atomu içeren bir elmasta merkezlerin çoğunun bir saat sonra hâlâ toparlanmadığını öngörüyor.
NV merkezi, elektronunun geri dönmesini beklerken hareketsiz olduğundan, bu zaman ölçeklerindeki dalgalanmalar, kuantum cihazlarının güvenilir çalışmasını ciddi şekilde engelliyor. Bu yeni sonuçların sağladığı bilgiler, örneğin nitrojen veya diğer safsızlık atomlarının akıllıca yerleştirilmesiyle NV merkezlerinin stabilize edilmesine yardımcı olacak stratejilerin geliştirilmesine olanak tanır.
Elmasın ötesinde
Van de Walle, “Elmas ölçebildiğimiz bir durum ama sorun tek bir malzemedeki tek bir kusurdan çok daha büyük.” dedi. “Elektronlarını sıkı bir şekilde tutan kusurlar her yerdedir: LED’lerin parlamasını sağlayan fosforlarda, radyasyonu algılayan kristallerde, elektronik çiplerin yalıtkan katmanlarında. Bu tür kusurların ısının yardımı olmadan elektron alışverişi yaptığı her yerde, bakılması gereken mekanizma budur ve ders kitabı resminin neyi tahmin edemeyeceğini tahmin etmemize yardımcı olur.”
Makale, teorik çalışmayı başlatan ve tamamlanmadan ölen FTMC’den ortak yazar Alkauskas’ın anısına ithaf edilmiştir.





