İngiltere, ABD ve Avustralya’daki insanlar arasında iyot eksikliği artıyor. Köşe yazarı Alice Klein, yüz yıl önce bu durumun IQ’da, boyda ve tiroid sağlığında düşüşlere yol açtığını ve modern tuz hevesinin yeniden canlanmaya yol açabileceğini söylüyor
Sıkıcı eski iyotlu sofra tuzu geri dönüş yapmalı
Üniversitedeyken, iyot konusunda takıntılı olan ve hayatı boyunca küresel beslenme eksiklikleriyle uğraşan bir biyoloji öğretmenim vardı. Bizi her zaman iyotlu tuz kullanmaya teşvik etti ve bunun tüm ulusların IQ’sunu yükselttiğini ve tüm zamanların en büyük halk sağlığı icatlarından biri olduğunu söyledi. Süpermarketin tuzluk bölümüne her girdiğimde hâlâ onun sesini kafamda duyarım.
Ancak son yıllarda raflarda iyotlu tuz bulmak bile giderek zorlaşıyor. Zamanla, süslü görünümlü Cornish deniz tuzu kristalleri, Himalaya pembe kaya tuzu, füme tuz pulları ve Kosher tuzu ile doldu. Geriye kalan az sayıdaki iyotlu tuz kabı sıkıcı ambalajlarda geliyor ve hiç de hoş görünmüyor. Bu beni meraklandırıyor: Bu mütevazı gıda katkı maddesinin sağladığı tüm faydaları geri almak üzere miyiz?
İyot, tiroid bezinin metabolizmayı, büyümeyi, sindirimi, kalp atış hızını ve vücut ısısını düzenleyen temel hormonları yapmak için kullandığı önemli bir besin mineralidir.
Yeterli iyot almak hamilelik sırasında özellikle önemlidir çünkü tiroid hormonları fetal beyin gelişimini düzenler. Rahimdeki hafif ila orta dereceli eksikliklerin bile zekayı 0,3 ila 13 IQ puanı kadar azalttığı tahmin edilmektedir. İyot, çocukluk döneminde beyin gelişimini ve tiroid fonksiyonunu desteklemek için de önemlidir. Vaka raporları, yaşlarına göre kısa boylu, okulda zorlanan ve iyot eksikliği nedeniyle sürekli yorgun olan aşırı yemek seçici kişileri tanımlamaktadır. Çocuklarda ve yetişkinlerde iyot eksikliği, tiroid bezinin daha fazla iyot yakalamaya çalışırken büyümesiyle ortaya çıkan boyun şişmesi anlamına gelen guatra da yol açabilir.
İyot bakımından doğal olarak zengin olan gıdalar arasında deniz yosunu ve deniz ürünleri bulunur. İnek sütü ayrıca iyot içerir çünkü sıklıkla sığır yemlerine eklenir ve iyot bazlı dezenfektanlar süt ineklerinin meme uçlarını ve sağım ekipmanlarını temizlemek için kullanılır. Meyve, sebze ve tahıllar topraktan az miktarda iyot emebilir ancak toprağın iyot seviyeleri büyük ölçüde farklılık gösterir. Bir zamanlar Kuzey Amerika’nın “guatr kuşağı”nın bir parçası olan İsviçre ve Michigan’ın her ikisinde de topraktaki iyot miktarı çok düşük. Tarihsel olarak yüksek guatr oranlarına sahipti ve bazı İsviçre şehirlerindeki çocukların yüzde 70’ine varan oranda bundan etkilenmişti.
1922’de İsviçre, normal sofra tuzuna az miktarda ekstra iyot eklenerek yapılan iyotlu tuzu tanıtan ilk ülke oldu. Kısa bir süre içinde guatr neredeyse tamamen ortadan kalktı, çocukların boyu uzadı ve ekonomist Dimitra Politi’nin tanımladığı gibi “IQ enjeksiyonu” yapıldı. Bu, giderek daha fazla kişinin liseyi bitirip üniversite diplomasını almaya devam ettiği anlamına geliyordu.
1924’te Michigan, iyotlu tuzu da kullanıma sundu; kısa süre sonra ABD’nin diğer bölgeleri ve diğer birçok ülke de bunu takip etti. Onun tanıtımı, 20. yüzyılda gözlemlenen dünya çapında IQ artışını yönlendiren faktörlerden biri olarak kabul edildi. Bu kadar ucuz bir buluşun bu kadar olağanüstü faydalara sahip olması nadirdir. Merhum endokrinolog Gerald Burrow, “Kişi başına yıllık 5 sent karşılığında tüm nüfusu eskisinden daha akıllı hale getirebilirsiniz” dedi. New York Times 2006 yılında.
Ancak artık guatr çoktan unutulduğundan, iyotlu tuz popülerlik krizi yaşıyor. Birincisi, pembe Himalaya pullarının güzelliğiyle yarışamaz. Modaya uygun iyotsuz tuzlardan bazıları, özellikle iyotlu katkı maddeleri içermediklerinin reklamını yaparak bunların sizin için bir şekilde kötü olabileceğini ima ediyor. Kimyasal katkı maddelerinden (iyot doğal bir madde olmasına rağmen) endişe duydukları için çocuklarına iyotlu tuz vermekten kasıtlı olarak kaçınan ebeveynler tanıyorum.
İnsanlar ev yemeklerinde daha az iyotlu tuz kullanırken aynı zamanda işleme sırasında istenmeyen reaksiyonları önlemek için genellikle iyotsuz tuzla yapılan işlenmiş ve paket gıdaları da daha fazla tüketiyoruz. Giderek daha fazla insan vegan oluyor veya inek sütünden bitkisel süte geçiş yapıyor, bu da iyot alımını daha da azaltıyor.
Bu eğilimler nedeniyle, Kasım ayında yayınlanan bir araştırma, yeterli miktarda iyot alamayan Amerikalıların oranının 2001’den bu yana iki katına çıktığını ortaya çıkardı. Daha da endişe verici olan çalışma, hamile kadınların yüzde 46’sının artık yetersiz miktarda iyot aldığını ortaya çıkardı.
Hikaye İngiltere’de de benzer. Ocak ayında yayınlanan bir araştırmaya göre, üreme çağındaki kadınlarda ölçülen ortalama iyot düzeyi “şu anda yeterlilik eşiğinin oldukça altında”. Avustralya’da hamile ve emziren kadınların yüzde 62’sinde iyot düzeyi yetersiz. (Her ne kadar Japonya’nın bazı bölgeleri gibi bazı yerlerde aşırı iyot tüketimi gibi tam tersi bir problemin olduğu ve bunun da kendi tiroid problemlerini beraberinde getirdiği unutulmamalıdır).
Bu durum, halk sağlığı uzmanlarının ABD, İngiltere ve Avustralya’daki insanları bilişsel sağlık ve tiroid sağlığına zarar vermekten ve guatrın yeniden ortaya çıkmasını önlemek için iyotlu tuzu yeniden benimsemeye teşvik etmesine yol açtı.
Gerçekten tuhaf bir zaman. Takviye endüstrisi patlama yaşıyor ve faydaları destekleyen çok az kanıt olmasına rağmen insanlar beyin sağlığını artırmak için çinko, selenyum ve ginkgo biloba haplarına yöneliyor. Buna karşılık, birçok insanın gerçek riskler taşıyan meşru iyot eksiklikleri olmasına rağmen iyot takviyeleri ve tuzlar göz ardı ediliyor. Buna kafa yoramıyorum.
Ama moda olsun ya da olmasın, iyotlu tuzu bulmak için süpermarket raflarını karıştırmaya devam edeceğim, hâlâ eski hocamın güzel pembe pulları tercih edersem ne düşüneceğinden çok korkuyorum.
