Görünüşe göre ilk kez bir virüs deniz hayvanlarından insanlara sıçradı ve ciddi görme sorunlarına neden oluyor
Glokom benzeri semptomları olan düzinelerce kişinin testleri, yalnızca deniz yaşamını etkilediğini düşündüğümüz bir virüs için pozitif çıktı
Normalde deniz hayvanlarını etkileyen bir virüs, Çin’de küçük ama büyüyen bir grup insanda glokom benzeri semptomlara ve hatta geri dönüşü olmayan görme kaybına neden oldu. Bu, suda yaşayan hayvanlardan kaynaklanan bir virüsün insanlara bulaştığı ve sağlık sorunlarına neden olduğu bilinen ilk zamandır. Vakaların çiğ deniz ürünleri tüketilmesinden ve suda yaşayan hayvanlarla temas edilmesinden sonra ortaya çıktığı düşünülüyor ancak insandan insana bulaşma belirtileri de mevcut.
Avustralya Sidney Üniversitesi’nden Edward Holmes, “Bu virüsün omurgasızları, balıkları ve memelileri enfekte edebilmesi oldukça dikkat çekici” diyor. “Bu kadar geniş bir konakçı yelpazesine sahip bir virüs düşünemiyorum.”
Kalıcı oküler hipertansiyon viral ön üveit (POH-VAU) olarak adlandırılan bir durumun vakaları, Çin’de açık bir neden olmaksızın artmaktadır. Göz içi iltihabı ve yüksek basıncın, glokoma benzer şekilde, optik sinire zarar vererek görme kaybına neden olması olarak tanımlanır.
Vakaların neden arttığını anlamak için, aralarında Qingdao’daki Çin Balıkçılık Bilimleri Akademisi’ndeki bilim adamlarının da bulunduğu bir araştırmacı ekibi, Ocak 2022 ile Nisan 2025 arasında Çin’de bu durum tanısı konan 70 kişiyi işe aldı.
Bu kohortu, çeşitli deniz hayvanlarını enfekte eden gizli ölümlü nodavirüs açısından test ettiler ve 70 testin tümü pozitif çıktı. Röportaj yapmayı reddeden araştırmacılar, “Bugüne kadar suda yaşayan hayvanlardan kaynaklanan hiçbir virüsün insanları enfekte ettiği ve doğrudan hastalığa neden olduğu gösterilmedi” dedi. Bireylere şişliği hafifletmek için ilaç verildi, ancak yaklaşık üçte birinde hâlâ ameliyat gerekti ve bir kişide geri dönüşü olmayan görme kaybı gelişti.
Virüsü daha iyi anlamak için araştırmacılar, bir ay içinde “kornea, iris ve retinada bariz patolojik değişiklikler” gelişen farelere virüs bulaştırdılar. Ayrıca suyu paylaşan farelerin virüsü birbirlerine aktarabildiklerini de fark ettiler.
Araştırmacıların incelediği 70 kişiden yarısından fazlası, enfeksiyonların kaynağı olabilecek, suda yaşayan hayvanları evde yetiştiren kişilerdi. Ancak ekip aynı zamanda yaklaşık yüzde 16’sının ya ham su ürünleri tüketicisi olduğunu ya da yüksek riskli gruplarla yakın temasta bulunduğunu da bildirdi.
İnsandan insana bulaştığına dair doğrudan bir kanıt yoktur. Ancak araştırmacılar epidemiyolojik bir çalışma yürüttüklerinde, aile üyeleriyle yakın temas dışında suda yaşayan hayvanlarla veya diğer risk faktörleriyle teması olmayan “POH-VAU’lu kentsel hastalardan oluşan ayrı bir alt grup” buldular. Bu akrabaların gizli ölümcül nodavirüsüne yakalanma riskinin yüksek olduğu ve suda yaşayan hayvanlarla ilgilendikleri sırada el yaralanmaları olduğu bildirildi. Araştırmacılar, bunun, virüsün aile içinde, örneğin mutfak eşyalarının paylaşılması yoluyla yayılabileceğini gösterdiğini söylüyor.
Virüsün ne kadar yaygın olduğunu anlamak için araştırmacılar Asya, Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa, Antarktika ve Afrika’dan toplanan 523 çiftlik ve yabani su hayvanını analiz etti. Gizli mortalite nodavirüsünün küresel olarak mevcut olduğu sonucuna vardılar. Ekip ayrıca karides, yengeç, balık, deniz hıyarı ve midye dahil olmak üzere 49 türde uyuşukluk ve renk kaybı gibi semptomlara neden olduğunu buldu. İnsanlarda gözleri neden etkilediği belli değil.
Holmes, patojenin düşündüğümüzden daha yaygın olmasının makul olduğunu ekliyor. “Virüsün henüz örneklemediğimiz diğer türlerde de bulunacağını düşünüyorum” diyor. “Önce başka bir türden, hatta belki başka bir memeliden geçtiğinin tamamen göz ardı edilebileceğini düşünmüyorum.”
Virüs, enfekte hayvanlarla beslenen deniz canlıları arasında da yayılıyor olabilir. Örneğin, çiftlik karidesleri genellikle dondurulmuş salamura karidesleri veya Antarktika krili ile beslenir ve araştırmacılar bunun enfeksiyona yol açabileceğini buldu. Virüsün daha sıcak sulara bulaşması deniz yaşamındaki enfeksiyonu da kötüleştirdi; bu da Antarktika türlerinin kendileri hasta olmasalar bile patojen için bir rezervuar görevi görebileceğini öne sürdü.
Araştırmacılar, nodavirüsün deniz hayvanlarından insanlara gizli ölüm oranıyla yayılmasının yeni bir biyogüvenlik riski oluşturduğunu iddia ediyor. Ancak Holmes, insandan insana bulaştığına dair net bir kanıt olmadığını söylüyor. “Bu bir salgın değil” diyor.
