Çin-İtalya ortak araştırma ekibi, şimdiye kadar gözlemlenen en parlak gama ışını patlaması (GRB) olan GRB 221009A’nın zamanla çözümlenen spektrumunu yeniden yapılandırdı ve patlamanın, içi boş çekirdekli, manyetik olarak baskın bir jet üretmiş olabileceğini öne sürdü. Bu, doğrudan bir tespitten ziyade, emisyon hattının yükseliş-sonra düşüş evriminin olası bir yorumu olarak sunulmaktadır.
Çin Bilimler Akademisi Yüksek Enerji Fiziği Enstitüsü (IHEP) liderliğindeki araştırmacılar, IHEP tarafından geliştirilen ve CSES-01 (Zhangheng-1) uydusunda taşınan Yüksek Enerji Parçacık Paketinin yüksek enerji dedektörü HEPP-H’yi kullandı. CSES-01, Çin Ulusal Uzay İdaresi ve İtalyan Uzay Ajansı tarafından desteklenen bir Çin-İtalyan misyonudur. Çalışma şu tarihte yayınlandı: Astrofizik Günlük Mektupları 12 Kasım’da.
Yaklaşık 2,4 milyar ışıkyılı uzaklıktaki GRB 221009A’nın kanıtı 9 Ekim 2022’de Dünya’ya ulaştı. Aşırı parlaklığı, en parlak aşamasında birçok geleneksel gama ışını dedektörünü doyurdu.
Başlangıçta enerji yüklü parçacıkları izlemek için tasarlanan HEPP-H, gama ışınlarını ikincil elektronlar aracılığıyla dolaylı olarak algılar. Düşük doğrudan tespit verimliliği, cihazın doymamış verileri korumasına olanak tanıyarak bu araştırma için avantajlı olduğunu kanıtladı.
GECAM-C ve Fermi gözlemlerine karşı çapraz kalibrasyonla birlikte dinamik bir Monte Carlo düzeltmesi, ekibin içsel spektrumu kurtarmasına ve patlamanın en parlak aşamasındaki boşluğu doldurmasına olanak sağladı.
Gözlemlere dayanarak araştırmacılar, yaklaşık 2 MeV’de olağandışı bir spektral çıkıntı ve enerjisi yaklaşık 40 MeV’lik başlangıç değerinden zamanla azalan dar bir emisyon çizgisi belirlediler.

~2 MeV’lik artış, analiz edilen altı zaman aralığının tamamında ortaya çıkar ve standart Bant fonksiyonunun ötesinde ek bir bileşen gerektirir. Termal emisyon olarak yorumlanırsa, bu dönemdeki gama ışını enerjisinin yaklaşık %6’sını oluşturur; bu da daha güçlü, muhtemelen mıknatıslanmış bir jetin yanında nispeten zayıf bir sıcak ateş topunun varlığına işaret eder.
Muhtemelen elektron-pozitron yok oluşundan kaynaklanan dar çizgi ilk olarak Fermi ile yaklaşık 12 MeV’de tanımlandı. Patlamanın daha erken bir aşamasında CSES-01, hattı yaklaşık 40 MeV’de tespit etti. Daha sonra enerjisi zamanla yaklaşık olarak ters orantılı olarak azalırken, genişliği merkezi enerjisinin yaklaşık %10’u kadar kaldı.
İki önemli aralıkta özellik, birinde ~4,0σ, diğerinde >4,5σ istatistiksel anlamlılığa ulaştı ve bilinen çizgi evrimini yaklaşık beş saniye geriye doğru uzattı. Araştırmacılar halka benzeri bir manyetik alana sahip yapılandırılmış bir jet önerdiler: önce eksen yakınındaki zayıf çizgi emisyonu geldi, daha güçlü eksen dışı emisyon ise gözlemlenen yükseliş-sonra-düşüş modelini oluşturdu. Bu yorumda, nispeten zayıf manyetik alan ve eksen yakınındaki çizgi emisyonu, önerilen içi boş çekirdeğe karşılık gelir.
Aynı zamanda çalışmanın ilgili yazarı olan IHEP’ten Li Xinqiao, “HEPP-H, patlamayı son derece parlak olduğu zaman incelememize ve bu aşamada gözlemlenmeyen ~2 MeV’deki ek geniş bileşeni ortaya çıkarmamıza izin verdi” dedi.
Trento Üniversitesi’nden ve Trento Temel Fizik ve Uygulamalar Enstitüsü’nden Roberto Battiston, CSES-01 ile Fermi arasındaki anlaşmanın, farklı tasarımlarına rağmen, gelişen bir emisyon süreci için durumu güçlendirdiğini söyledi.
Araştırmacılara göre çalışma, uzay-parçacık monitörlerinin geçici astrofizikte benzersiz bir rol oynayabileceğini ve farklı cihazlar arasındaki çapraz kalibrasyonun uzun süredir devam eden MeV-alt-GeV açığını kapatmaya yardımcı olabileceğini gösteriyor.





